970 
’t-  Groote  verschil  tussclieii  de  krommen  I en  III  van  deze  figuur 
is  zeer  treffend  en  ’t  scheen  me  van  belang,  de  oorzaak  ervan  op 
te  sporen.  Zooals  ik  reeds  in  mijne  dissertatie  heb  opgemerkt,  zou 
dit  verschil  op  twee  manieren  misschien  verklaard  kunnen  worden. 
In  de  eerste  plaats  zou  ’t  niet  onmogelijk  zijn,  dat  de  kleur  der 
sterren  ’n  rol  speelt.  Zooals  reeds  werd  gezegd,  is  de  afname  van 
de  grensgrootte  naar  den  rand  toe  ’n  gevolg  van  sferische  aberratie 
en  deze  is  natuurlijk  afhankelijk  van  den  brekingsindex.  Daar  nu, 
zooals  bekend  is,  ’t  percentage  van  de  blauwe  sterren  toeneemt  als 
we  den  Melkweg  naderen  en  daar  alle  platen  van  groep  III,  uitge- 
zonderd één,  hun  centrum  zéér  dicht  bij  den  Melkweg  hebben,  is  ’t 
niet  onmogelijk,  dat  het  de  kleur  van  de  sterren  is,  die  ’t  groote 
verschil  in  de  curven  I en  III  vei'ooi'zaakte.  We  beschikken  even- 
wel over  te  weinig  gegevens  omtrent  de  kleur  der  zwakkere  steiTen, 
om  dezen  invloed  numerisch  te  kunnen  nagaan. 
Een  tweede  oorzaak  van  ’t  verschil  tusschen  de  beide  genoemde 
curven  zou  gelegen  kunnen  zijn  in  ’t  feit,  dat  er  bij  de  platen  van 
groep  III,  in  tegenspraak  met  de  aanname,  die  in  ’t  begin  van  dit 
artikel  werd  gemaakt,  behalve  de  sferische  aberratie  nog  een  andere 
invloed  optreedt,  die  de  relatieve  dichtheid  van  't  centrum  naarden 
rand  doet  afnemen.  En  inderdaad  zou  dit  hier  niet  onmogelijk  zijn. 
Immers  iedere  plaat  van  de  Harvard  Map  beslaat  ongeveer  900  vier- 
kante graden  aan  den  hemel  en  ’t  is  duidelijk,  dat  op  zoo  groot 
een  oppervlak  de  galactische  condensatie  een  rol  gaat  spelen  en  wel 
des  te  sterker,  naarmate  ’t  centrum  van  de  plaat  dichter  bij  den 
galactischen  cirkel  ligt.  Hierop  werd  ik  tijdens  ’t  bewerken  mijner 
dissertatie  reeds  gewezen  door  Dr.  P.  J.  van  Rhun  te  Groningen, 
maar  ik  meende  dit  argument  te  kunnen  ontzenuwen,  door  op  te 
merken,  dat  van  de  acht  platen,  waarvan  ’t  centrum  ’t  dichtst  bij 
den  galactischen  cirkel  ligt,  er  maar  drie  tot  groep  III  behooren. 
Het  is  evenwel  duidelijk,  dat  door  deze  opmerking  alléén  de  kwestie 
niet  afdoende  is  uitgemaakt,  want  ten  slotte  zijn  de  overige  vijf 
van  deze  acht  platen  alleen  daarom  niet  in  groep  III  opgenomen, 
omdat  hare  gemiddelde  dichtheid  kleiner  was  dan  35  sterren  per 
vierkanten  graad. 
Ik  heb  daai'om  de  11  platen  van  groep  Hl  aan  ’n  nieuw  onder- 
zoek onderworpen  en  heb  nagegaan,  hoe  voor  deze  platen  de  afstands- 
correctie  zou  worden,  nadat  een  eventueele  invloed  van  de  galac- 
tische condensatie  zou  zijn  geëlimineerd.  Van  de  100  velden,  die 
op  iedere  plaat  geteld  zijn,  is  niet  alleen  de  sterredichtheid  — aantal 
sterren  per  vierkanten  graad  — bekend,  doch  ook  de  galactische 
breedte,  terwijl  deze  coördinaat  ook  voor  ’t  centrum  der  plaat 
