49 
kan bevatten. Tegen een directe afleiding der haren van femoraal- 
organen zou in het midden te brengen zijn, dat deze organen onder 
de recente Reptiliën slechts bij de Lacertiliers voorkomen en ook hier 
lang niet algemeen, dikwijls alleen bij het mannetje en bovendien 
altijd in een zeer beperkt aantal. Elders zijn onder Reptiliën met 
de dijorganen eenigszins vergelijkbare organen nog slechts bij kroko- 
dillen aangetrotfen, waar ze volgens Voeltzkow’s beschrijving 
tusschen de huidschilden van den rng liggen. 
Maar, indien ook al de haren bezwaarlijk direct uit femoraal- 
organen ontstaan gedacht kunnen worden, men zou zich toch de 
vraag kunnen stellen, of er niet een verband tusschen beide kan 
bestaan in dien zin, dat ze van gemeenschappelijken 'oorsprong zijn. 
Indien dit het geval is, zou allicht hun afkomst het gemakkelijkst 
op te sporen zijn bij de laatstgenoemde, eenvoudiger gebouwde 
organen. Zoo zouden deze dan licht kunnen werpen op den oorsprong 
van het haar. 
De morphologische beteekenis der dijorganen is duidelijker 
geworden door het onderzoek van Schafer ^). Deze kan niet alleen 
bevestigen, wat reeds door vroegere onderzoekers was vermeld, dat 
nl. bij Lacerta de femoraalorganen van het mannetje in den paartijd 
sterker ontwikkeld zijn dan daarbuiten, maar .hij geeft ook uitdruk- 
kelijk aan, dat er in den paartijd geen verhoorning der cellen plaats 
vindt. Maar van meer belang is, wat hij vond bij Sceloporus acan- 
thinus: bij deze Iguanide worden in de organen geen verhoornde 
cellen gevormd, maar in plaats daarvan een secreet, dat bestaat 
„aus einer völlig zerfallenen, dem Secret von Talgdrüsen ahnlich sehen- 
den Masse.” Schafer komt tot de slotsom, dat de dijorganen glan- 
dulae celluliparae zijn, verwant aan de niet met haren in verband 
staande smeerklieren. Verhoorning treedt slechts dan op, wanneer de 
uitscheiding een langzame is. In verband met deze uitkomst is het 
van belang, dat Maurer ') vermeldt, dat bij Lacerta de in houd van 
een deel der cellen der dijorganen een vettig karakter heeft. 
Deze feiten wijzen op een nauwen samenhang der femoraalorganen 
met holokrine huidklieren, en de conclusie, dat ze van zulke klieren 
zijn af te leiden, ligt voor de hand. Het vei'schil tusschen beide is niet 
groot; indien bij een smeerklier de uitscheiding van het vettige secreet 
vervangen werd door verhoorning der cellen, dan zou een ver- 
hoornde staaf gevormd worden, die groote gelijkenis met de dijorganen 
zou vertoonen. Nu heeft de eleïdine, die bij zoogdieren bij het ver- 
b Abhandl. Senckenberg. Naturf. Ges., XXVI, H. 1, 1899. 
b Archiv f. Naturgesch., LXVIII, Bd 1, 1902. 
») 1. c., blz. 220. 
4 
Verslagen der Afdeeling Natuurk. Dl. XXVIII. A°. 1919/20 
