50 
hoorningsproces optreedt, volgens Maurer een vetachtig karakter ’), 
terwijl het aan den anderen kant bekend is, dat de cellen van de 
smeerklieren der Mainmalia eleïdine-korrels bevatten en zelfs ge- 
deeltelijk verhoornen kunnen ^). Trouwens men moet zich de klier- 
cellen ontstaan denken uit gewone epitheelcellen, die het vermogen 
tot verhoorning reeds bezaten en het kan niet bevreemden, dat dit 
vermogen van tijd tot tijd weer aan den dag treedt. 
De fernoraalorganen van Lacerta zijn dus uit hnidklieren ontstaan; 
den bouw dier klieren hebben ze behouden, chemisch zijn ze echter 
gewijzigd en dat in verband met de sterke verhoorning, die voor 
de huid der Reptiliën in het algemeen karakteristiek is. 
Indien men de fernoraalorganen van huidklieren kan afleiden, dan 
kan men zich ditzelfde ook van de haren der zoogdieren voorstellen. 
Alleen is in dit geval de differentiatie verder gegaan en de bouw 
van het orgaan een meer gecompliceerde, als gevolg van de belang- 
rijker i-ol, die het haar speelt in het leven der zoogdieren. De haar- 
papil is secundair ontstaan te denken, in verband met de voor den 
sterkeren groei noodzakelijk geworden krachtiger voeding. 
Maar er is nog een ander verschijnsel, dat door deze hypothese 
een eenvoudige verklaring vindt. De aanleg van het haar als een 
massieve epidermisknop komt geheel overeen met die van huid- 
klieren, maar ook met die der fernoraalorganen volgens de beschrij- 
vingen van Maurer en Schaper. Eerstgenoemde wijst dan ook reeds, 
wat de dijorganen betreft, op deze overeenkomst met huidklieren 
der Amphibiën, maar hecht groote beteekenis aan het verschil tusschen 
beide, dat daarin bestaat, dat de gladde spiervezels van de klieren 
der Amphibiën bij de fernoraalorganen ontbi'eken. Hierin kan ik 
hem niet volgen : deze spiervezels, die bij de huidklieren noodig 
zijn voor de uitstoi'ting van het secreet, zijn uit den aard der zaak 
bij de geheel verhoornde dijorganen overbodig en het is dus vol- 
komen verklaarbaar, dat ze verloren gegaan zijn. En hetzelfde geldt 
in het geval der haren, waar ze eveneens ontbreken. 
Een ander punt, waaraan Maurer veel waarde toekent, is de 
eigenaardige rangschikking der rnatrix-cellen, die bij den eersten 
aanleg van haar en huidzintuig op dezelfde wijze te voorschijn komt. 
Het komt mij echter voor, dat deze rangschikking door druk der 
omgevende cellen op de groeiende kiem verklaarbaar is en dus 
gereedelijk in verschillende gevallen onder overeenkomstige omstan- 
digheden optreden kan. 
b Goette (Arch. f. mikr. Anat., IV, 1868) beschrijft ook het voorkomen van 
vetbolletjes in den jongen epithelialen haarkiem van het schaap. 
*) Cf. ScHèlFEE, Text-Book of Microscopie Anatomy, 1912, blz. 476. 
