Sterrekunde. — De Heer de Sittbr biedt eene mededeeling aan 
van den Heer J. Weeder c. i. : ,,De buiging der cirkels van 
een meridiaankijker”. 
(Mede aangeboden door den Heer J. C Kapteyn). 
Onder den invloed van de zwaartekracht ondergaat de cirkelrand 
van een meridiaan-instrument kleine vervormingen, die tengevolge 
hebben, dat, gerekend van den nulstreep, de lioekwaarden der deel- 
strepen afhangen van de richting des kijkers. 
Omtrent de grootte van de veranderingen in bepaalde hoeken van 
den verdeelden cirkel, als deze in zijn vlak gedraaid wordt, kan 
men de uitkomst van Bessel^ berekend voor deti raeridiaancirkel 
van Repsold in de sterrewacht te Koningsbergen, met omstreeks 50 
cM. straal en 10 spaken, vinden in de Astron. Nachr. Bd. 25 op 
pag. 42, volgens welke een streep in het verlengde van een spaak 
in horizontale richting wegens de buiging des cirkels onder den 
last van het eigen gewicht over den hoek 0''.6726 is doorgezakt, 
zoodat de bovenste helft des cirkels in dien stand 1".35 grooter zou 
zijn dan in den horizontalen stand van dat cirkelvlak. Ten opzichte 
van deze rekenuitkomst komt het mij evenwel voor, dat Bessel in 
^ 14 der bovengenoemde verhandeling ten onrechte met 2 vermenig- 
vuldigde, nadat hij met dien factor 2 aan het einde van ^ 12 reeds 
had rekening gehouden. Door de einduitkomsten van Bessel te sub- 
stitueeren in zijn eind vergelijkingen van § 13 blijkt ook, dat de eersten 
gehalveerd moeten worden, en zijne becijferingen voor de buiging 
in het verlengde van een horizontale spaak inderdaad 0",336 ople- 
veren bij bovengenoemd instrument. 
Nu scheen voor mij de omstandigheid, dat er door de deelfout- 
bepalingen aan den meridiaancirkel te Leiden veel waarnemings- 
materiaal beschikbaar is om de buigingsconstanten voor de cirkels 
van dat instrument er uit af te leiden, reeds voldoende beweegreden, 
om aan Bessel’s verhandeling over dit onderwerp bizondere aan- 
dacht te schenken. De volledigheid waarmede hij daarin zijne denk- 
beelden uiteenzet, en de nauwkeurigheid, door welke de becijferingen 
zijner toepassing in den regel uitmunten, hebben mij eerst medege- 
sleept en vervolgens bewogen, het vraagstuk der buiging voor zulk 
een cirkel verder te ontwikkelen in formules ten gebruike voor 
