149 
maat uit te drukken en op hetzelfde volume vloeistof te betrekken. 
De formule komt dus ten - slotte hierop neer, dat de vorm van 
het neerslag beheerscht wordt door het aantal malen, dat de aan- 
wezige hoeveelheid stof de hoeveelheid, die in het gegeven volume 
kan oplossen, overtreft; men kan dit specifieke oververzadiging 
noemen. Bij een oplosbare stof, dus grooie L (betrekkelijk groot dan 
altijd) zal men een groote P moeten hebben, d. w. z. zeer sterke 
oplossingen dienen samen te brengen, ten einde eenzelfde soort van 
precipitaat te krijgen, als men met minder oplosbare stoffen bij minder 
sterke oplossingen reeds krijgt. Daar, om een voorbeeld te noemen, 
BaSÜ^ veel sterker oplost dan CuS moet men om geleiig BaSO^ neer 
te slaan uiterst geconcentreerde oplossingen maken, terwijl men het 
CuS reeds uit meer gebruikelijke oplossingen als gelei precipiteert. 
Wat dit betreft, bevestigt het experiment de theorie ten minste 
qualitatief, maar de formule, zooals zij wordt gegeven, leidt tot 
een andere gevolgtrekking, die volgens v. W. geheel onjuist is. Wij 
bedoelen deze, dat N alleen afhangt van niet van de absolute 
waarde van P. Ofschoon men meenen zou, dat het hetzelfde moest 
zijn, of men een bepaalde N krijgt door een groote P of dooi' een 
kleine L, heeft, naar v. W. uitdrukkelijk opmerkt, de absolute 
concentratie en dus de absolute waarde van P wel degelijk een 
invloed van beteekenis; zij veroorzaakt het ontslaan van een gel of 
een sol. Dat, indien dit juist is, de geheele formule waai'deloos 
wordt, schijnt v. W. niet te hebben ingezien. 
Over het verband tusschen de formule en de overeenstemmende 
toestanden drukt v. W. zich zeer voorzichtig uit, anders dan men 
zou verwachten. Hij uit namelijk ,,niet een zekeren graad van waar- 
schijnlijkheid het vermoeden”, dat overeenstemmende toestanden der 
kristallisatieprocessen bij verschillende stoffen optreden voor gelijk- 
heid van N. Dus twee stoffen slaan in denzelfden vorm neer, als 
met Grundzüge der Dispersoidchemie gedefinieerd is. Zelf noemt hij P een vorming- 
snelheid, en definieerde haar ook als zoodanig in Koll. Z. 3, 286. Volgens Zustande 
p. 88 is dit echter geen snelheid in den gewonen zin van het woord, maar de 
hoeveelheid neerslag, die zich bijna oogenblikkelijk afscheidt, terwijl in hetzelfde 
werk p. 7 gesproken wordt van de hoeveelheid stof, die zich na korter of langer 
tijd moet afscheiden. Over de dimensie van P laat v. W. ons derhalve eenigszins 
in twijfel. 
h Deze uitspraak is .te vinden in Grundzüge, p. 44; in Zustande komt zij niet 
meer voor. Wellicht heeft v. W. haar laten vallen. Wij wilden er echter op wijzen, 
omdat Taylok in zijn Ghemistry of colloids, p. 170 haar zonder eenige opmerking 
overneemt. Misschien is er mee bedoeld, dat in het geval van groote P de heele 
vloeistof tot één gelei wordt, terwijl in het geval van kleine L een geleiachtig — 
al of niet vlokkig — neerslag in de vloeistof zweeft. 
