261 
lamiiie gecombineerd, dan veikrijgt men de algebraisclie som van 
de werking der beide componenten en de narcotische werking van 
de morpliine heft de prikkelende werking van de scopolamine maar 
gedeeltelijk op. Geeft men grootere dosen morphine dan treedt de 
prikkelende werking van de scopolamine op den achtergrond en 
het schijnt, dat de nai’cotische werking van de morphine soms in 
geringe mate door de scopolamine kan worden versterkt, maai' in 
zulk een geringe mate, dat het geen potentieering genoemd kan 
worden, maar beschouwd moet worden als een eenvoudige additie. 
ScHNEiDERLTN scliijnt op gi'ond van zeer nauwkeurige proeven bij 
menschel! een potentieering gevonden te hebben. Hij gaf n.1. aan eenige 
patiënten eerst een vrij groote dosis morphine, na enkele dagen een 
dosis scopolamine en weer enkele dagen later de halve dosis morphine 
+ de halve dosis sco|)olaniine. Ter controle werd in sommige 
gevallen eerst de morphine -|- scopolamine gegeven en eerst later 
de vergiften elk op zichzelf. In alle gevallen kwamen de patiënten 
na toedienen van het mengsel in algemeene narcose, wat na morphine 
of scopolamine alleen niet gebeurde. Men kan hier dus van een 
vverkelijke potentieering spreken. Groot voordeel heeft dit echter 
voor de kliniek niet op kunnen leveren, omdat blijkbaar het ver- 
schijnsel niet constant is en de gevoeligheid van verschillende personen 
voor scopolamine blijkbaar te sterk verschilt om een goede doseering 
mogelijk te maken. 
Uit de hier beschreven proeven is dus het volgende gebleken. 
Morphine werkt narcotisch bij het konijn, bij den hond (en ook 
bij den inensch) maar de curve die de verhouding tusschen dosis en 
werking aangeeft heeft het verloop van een parabool, wat beteekent, 
dat in den aan vang van de curve een grooter worden van de dosis 
ook een intensievere narcotische werking met zich brengt, maar dat 
daarna bij de hoogere dosen een even groot stijgen van de dosis 
een veel geringere vermeerdering der narcotische werking geeft. 
Scopolamine werkt bij het konijn narcotisch. De concentratie- 
werkingscurve komt overeen met die van morphine. Bij den hond 
treedt de prikkelende werking meer op den voorgrond, bij den mensch 
werkt het blijkbaar narcotisch. 
De combinatie scopolamine-morphine lieeft bij het konijn, noch 
wanneer met onze reflexmethode wordt onderzocht, uoch wanneer 
Hauckold’s methode wordt benut, een potentieerende werking. Bij 
den hond vonden we eveneens geen potentieering. 
Bij den menscdi bestaat volgens Schneidei.rin een potentieering, 
deze is vermoedelijk niet constant. 
