Natuurkunde. — De Heer Lorentz biedt eene mededeeling aan van 
de Heeren L. S. Ornstein en F. Zbrnikb, over: ,,Energie- 
wisselingen der zwarte straling en licht-atomen” . 
(Mede aangeboden door den Heer Ehrenpest). 
In 1905 en in 1909 heeft Einstein ') verschillende argumenten 
aangevoerd voor de opvatting, dat in een stralingsruimte de energie 
niet continu over de ruimte verdeeld is, maar in afgepaste hoeveel- 
heden in punten geconcentreerd, ,,!ichtatornen”. Herhaaldelijk is 
op gewichtige bezwaren tegen deze theorie der lichtatomen gewezen 
en zij heeft blijkbaar tegenwoordig weinig aanhangers meer. Daar 
tegenover staat, dat de beschouwingen van Einstein slechts gedeeltelijk 
weerlegd zijn. Geheel onweersproken is — zoover ons bekend is — 
zijn voornaamste argument ontleend aan de energie-wisselingen ge- 
bleven. In hetgeen volgt geven we stap voor stap een weerlegging 
van dit argument. Om onze conclusies in het kort te kunnen aan- 
geven, is het noodig de veronderstelling waarvan Einstein uitgaat, 
nauwkeurig te formuieeren en zijn resultaat te vermelden. 
1. Einstein beschouwt twee samenhangende ruimten van volumina 
y en F begrensd door volkomen spiegelende wanden ’), waarin straling 
met trillingsgetallen tusschen y en y -|- besloten is, en maakt 
gebruik van de volgende uitspraken, waarvan hij sommige niet 
uitdrukkelijk neerschrijft: 
I. Energie en entropie zijn beide voor eik volume afzonderlijk 
aan te geven, b en ri voor v, E en II voor V. 
II. De gemiddelde energie en entropie zijn gelijkmatig over de 
ruimten verdeeld, dat is: s : E = ti : H = v : V. 
ni. De entropie van het geheel is gelijk aan de som van die der 
deelen S = ti H. 
IV. Het principe van Boltzmann S = k Ig W kan op de straling 
toegepast worden om de waarschijnlijkheid W te vinden voor van 
het gemiddelde afwijkende toestanden, wanneer men voor S de 
thermodynamisch bepaalde entropie neemt. 
1) Ann. d. Physik (4) 17, 132 (1905), Physik. Z. 10, 185, 817 (1909). 
*) Einstein spreekt van diffuus volkomen reflecteerende wanden. Om de bere- 
kening raogelijk te maken, zullen we volkomen, vlakke spiegelende wanden nemen, 
wat principieel echter geen verschil maakt. 
