Natuurkunde. — De lieer Lorentz biedt eene mededeeling aan 
van den Heer P. Ehrenfest : „Over de capillaodteitstheorie 
van den kristalvorm” . 
(Mede aangeboden door den Heer Kuenen). 
In eene mededeeling over de capillariteitstheorie van den kristal- 
vorm ') heb ik onder anderen de interessante verhandeling van Prof. 
M. Brili-ouin : ,,Tensions superficielles et formes cristallines. Domaine 
d’action moléculaire”, *) aangehaald. De Heer Brillouin heeft mij nu 
in een brief er terecht opmerkzaam op gemaakt, dat mijne citaten 
eene verkeerde opvatting omtrent de strekking en de resultaten van 
zijn onderzoek zouden veroorzaken. 
Het zou namelijk kunnen schijnen, alsof de Heer Brillouin de 
verklaring der kristalvormen volgens de theorie van Curie (uit het 
principe van het minimum der totale oppervlakte-energie) voor juist 
zou aannemen. Ik haast mij om te verklaren, dat dit niet het geval 
is. Integendeel : de Heer Brillouin ontwikkelt en beredeneert bij 
gelegenheid van de bovenaangehaalde ondei-zoekingen uitvoerig de 
bewering dat de vaste lichamen in onge deformeer den toestand een opper- 
vlaktespanning nul bezitten, en dat bij hen oppervlaktespanningen eerst 
als gevolg van deformaties optreden, (zie in ’t bijzonder het einde 
van ^ 10). Dat zijn opvatting met die van Curie en dus ook met 
de grondgedachten van mijne mededeeling principieel in strijd is, 
was mij ten tijde van de publicatie van mijne mededeeling nog niet 
zoo duidelijk als nu, dank zij den brief van den Heer Brillouin. 
Ter nadere oriënteering van den lezer, die zich vooi' deze zaak 
interesseert, wil ik nog het volgende opmerken : 
1. De Heer Brillouin heeft, voor zoover mij bekend is, het eerst 
den mogelijken invloed van kanten en hoek-energieën op het gedrag 
van vaste lichamen nader besproken (zie § 11 tot 19 van zijne ver- 
handeling, in ’t bijzonder ook de veelbelovende bespreking van de 
vormen van diamantkrassen op glas en van instabiliteit van scherpe 
glaskanten) en het is in hoofdzaak daarvoor, dat ik die onderzoeking 
heb aangehaald. 
2. De argumenten van den Heer Brillouin tegen oppervlakte- 
spanning bij afwezigheid van deformatie (zie ^ 10 van zijne ver- 
handeling) zijn gelukkig niet van toepassing op mijn model, omdat 
dit laatste absoluut hard is, en daarom, niettegenstaande de aan- 
wezigheid van oppervlaktespanning ongedeformeerd kan blijven en 
rechte kanten kan bezitten. 
‘) Akad. V. Wetensch. Versl. 29 Mei 1915 (XXIV, p. 158). 
®) Ann. de chimie et de physique. VI (1895), p. 540. 
