.567 
daaiomheeii een deel van de wig W. Men verschuift nu de wig, 
tot liet contrast verdwijnt, en leest den stand van de wig af. 
Op deze wijze kan men, door de fotografische plaat te verschuiven, 
deze punt voor punt onderzoeken. 
In zijn oorspronkelijken vorm was Hartmann’s microfotometer 
slechts bedoeld, om op de fotografische plaat plaatsen van gelijke 
zwarting op te sporen; hij was als zoodanig een hulptoestel bij de 
fotografische fotometrie van zeer zwakke lichtbronnen (sterren, nevel- 
vlekken). Om b.v. de lichtveixleeling in een nevelvlek te onderzoeken, 
werd deze gefotografeerd. Vervolgens werd op een ander deel derzelfde 
fotografische plaat een ,,intensiteitsschaar’ ontworpen, die verkregen 
werd door met een aardsche lichtbron naast elkaar liggende vakjes 
te verlichten, telkens gedurende precies denzelfden tijd, maar van uit 
verschillende nauwkeurig bepaalde afstanden. Daarna werd de plaat 
in haar geheel ontwikkeld en gefixeerd. Nu is het verband tusschen 
zwarting van een fotografische plaat en de lichthoeveelheid, die deze 
zwarting heeft veroorzaakt, van allerlei factoren afhankelijk, maar 
onafhankelijk van eenige zwartingswet geldt, dat plaatsen van gelijke 
zwarting gelijke (d.w.z. fotografisch gelijke) hoeveelheid licht per c.m.® 
hebben ontvangen. Door dus, met de wig als vergelijkingsobject, in 
het fotografisch beeld der nevelvlek een aantal plaatsen op te zoeken 
van gelijke zwarting als een der vakjes der intensiteitsschaal, kent 
men voor evenveel plaatsen der nevelvlek de mate waarin ze licht 
uitzenden. 
Maar niet minder belangrijk is een andere toepassing, die de 
microfotometer van Hartmann heeft gevonden, n.1. het onderzoeken 
naar de zwartingsverdeeling in het fotografisch opgenomen beeld van 
een of ander object of verschijnsel, een spectrum bijvoorbeeld. 
Een dergelijk onderzoek echter beteekent het bepalen van de 
zwarting plaats voor plaats van een meer of minder uitgebreid gebied, 
en wel door visueele fotometrie. Dit is een tijdroovend werk en voor 
den waarnemer zeer vermoeiend, de nauwkeurigheid van instelling 
neemt daardoor, zelfs bij de uiterste inspanning, snel af'.) 
Het groote bezwaar dat bij een dergelijk uitgebreid fotometrisch 
onderzoek de subjectieve waarneming oplevert, heeft Koen ’) geleid tot 
den bouw van een geheel automatisch toestel, een zelfregistreerenden 
microfotometer. 
Koch werpt het principe van den contrast-fotometer over boord, 
en bepaalt de zwarting door directe meting van het doorgelaten licht. 
b Fijne détails komen daarbij uiteraard in het geheel niet tot hun recht. 
P. P. Koch, Ann. d. Phys. 39, p. 705, 1912. 
