67 
op het zuidelijk gedeelte van de westelijke helft .bij voorkeur in 
handen van de inlanders gevonden werden. Dit zou zijn oorzaak 
kunnen vinden in de aanwezigheid van tinerls daar Ier plaatse, 
het zou echter ook kunnen zijn, dat de bevolking daai- over de 
meeste ruilmiddelen beschikt en daardoor ook in het bezit geraakt 
van voorwerpen, die hunne overige landgenooten moesten missen. 
Ten tijde der Portugeezen was uit de bedoelde streek ,, kaneel” ’), 
blijkens vermelding door Godinho de Eredia, i'ceds een uitvoer- 
produktG en de stichting van het fort op Noesa Endeh zal wel 
niet uitsluitend ten doel hebbeti hebben gehad de missie der Domini- 
kanen te beschermen. Dat dit produkt everimin aan de aandacht 
der O. 1. Compagnie oirtsna|)te, blijkt uit de mededeelingen van 
P. A. Leupe over het verhandelde te Batavia in 1757, toen betoogd 
werd: ,,Nog moesten ze trachten een middel uit te denken waaixloor 
,,het kaneelbosch Rokko op Ende aan de Cornp. zou kunnen woi'den 
,, getrokken” en volgens J. C. M. Radermacher, was het in 1756, 
dat ,,de Maatschappij aan de Makkasaren permissie [heeft] verleend 
„om wederom op Ende en de Mangary ... te mogen varen, mits 
„geen loikle Caneel van daar, op conliscatie van vaartuigen en 
,, lading” ^). 
Bijna zestig jaren geleden schreef nog J. P. F'reyss: ,,Het ver- 
zamelen van was en kaneel maakt de voornaamste ressource van 
den handel uit” ^). Een natuurlijk gevolg van dezen handel was 
een betrekkelijk grootere mate van welvaart, dan waarin zich 
hunne overige landgenooten mochten verheugen, wier inkomsten uit 
hunne boschprodukten minder waren en die dus in ruil daarxoor 
met artikelen, die voor hun levensbehoefte in de eerste plaats van 
belang waren, moesten voo-rlief nemen, terwijl de RokkaneezeO zich 
tevens de weelde konden veroorloven meer tot opschik dienende 
objekten te verwerven. Welke gebeurtenissen echtei- aanleiding gaven 
1) Bedoeld was wel Cassia (J. G. F. Riedel. The island of Flores or Pulau 
Bunga. Revue coloii. internat. 1. Amsterdam 1886, blz. 66). 
2) Antonio L0UREN90 Caminha, Ordona9óes da India do Senhor Rei D. Manoel 
de eterna memoria. Informagao verdadeira da Aurea Cliersoneso feita pelo .... 
Manoel Godinho de Eredia. Lisboa 1867, blz. 143 (geschreven in 1599). 
Besognes der Hooge Regeering te Batavia gehouden over de commissie van 
Paravacini naar Timor in 1756. Bijdr. t. de T., L. en Vk. (4) 1 ’s Gravenhage 
1877, blz. 479. 
b Korte beschrijving van het eiland Celebes en de eilanden Floris, Sumbawa, 
Lombok en Baly. Verhandel, van het Batav. Genootsch. van K. en W. 4, Batavia 
1786, blz. 252. 
Reizen naar Mangarai en Lombok in 1854 — 1856. Tijdschr. Ind. T, L. en 
Vk. 9. Batavia 1860, blz. 512. 
5 
Verslagen der Afdeeling Natuurk. Dl. X.XVIL A". 1918/19. 
