128 
te gebniiken de berieliten van hen, die als alleszins betrouwbare 
waarnemers bekend staan bij het Instituut. Zoo werden de opgaven 
verwerkt van elf waarnemers, die in het vervolg' aangeduid zullen 
worden met de cijfers I tot XI. Weggelaten werden alle onvolledige 
berichten en die over de maan. Ter beschikking bleven 550 waar- 
nemingen, aldus over de verschillende jaren verdeeld; 
1910 
1911 
1912 
1913 
1914 
1915 
Som 
kleuropgaven 125(6) 
107(7) 
114(7) 
81 (8) 
66 (8) 
57 (7) 
550 
totaal 473 
480 
399 
283 
325 
377 
2337 
26 
22 
29 
29 
20 
15 
24 
Tusscheu haken is in de eerste rij het aantal waarnemers vermeld. 
De rij ,, totaal” vermeldt het totale aaidal opgaven, volgens ,,Onweders 
enz.”. Een vierdedeel van alle opgaven levert vertrouwbare berichten. 
Er worden 31 kleuren en kleiirgroepen genoemd, waaronder di'ie 
zeer afwijkende (blauw, IX; violet, rood, VIII ; rood, violet, gi-oen, V). 
In de eerste mededeeling komen nog voor') goudbruin (rood), geel, 
groen, violet (3 maal dooi’ 2 waarnemers); geel, viole't ; goudbruin, 
helwit, blauw. 
Alle kleurwaarnemingen (verdeeld over de beide kringen, de bijzon, 
raakbogen en circumzenithaalboog) zijn opgenomen in tabel I. Een 
enkele waarneming van den boog van Lowitz is genoemd, maar niet 
medegeteld, (Zie tabel 1 volgende pag.) 
Tusscheu haken is telkens het aantal waarnemers vermeld. 
Uit de tabel blijkt sterk het persoonlijke karakter. 
144 waarnemingen van rood door 10 waarnemers (waaronder 
115 van VII en IX) en 133 \an oranje door 5 (waaronder 130 van 
V en Xj, waar in de meeste gevallen dezelfde kleur bedoeld is, 
wijzen duidelijk op de subjectieve waardeering van deze kleur. Het- 
zelfde komt uit in de groepen rood-wit en oranje-wit. Van dit 
persoonlijke oordeel geeft ook tabel II een beeld. (Zie tab. II pag. 130. 
Alle klenro[»gaven. van ieder der waarnemers, afzonderlijk voor 
den gewonen kring, de bijzon en de raakbogen, zijn zonder meer 
in deze tabel opgenomen. Hieruit blijkt, dat de opgaven van V, 
VH en X tot groen beperkt blijven (van V is één waarneming van 
violet Oj) eeti totaal van 158). III vermeldt ook blauw, maar nooit 
violet. VIII noteert noch groen, noch blauw, maar in 22 berichten 
12 maal violet. 
Dit verschijnsel, hoe belangrijk ook nit een phjsiologisch oogpunt, 
vermindert zeer de waarde der opgaveti, maar zonder eenigen twijfel 
1) l.c. p. 133Ü e.v. 
