140 
gewonden Gastropoden, waar ook kei gelieele klievingsproces in 
inversen zin verloopt. Niet alleen de volwassen vorm, maar ook 
reeds de vroegste klievingsstadien vertoonen in dat geval dus het 
spiegelbeeld van wat wij bij normaal gewonden slakken vinden. 
Het bleek mij, dat bij Volvox de deixie klieving steeds in den- 
zelfden, n.m. in dexiotropeji zin verloopt, en het ligt voor de hand, 
ook hier naar een eigenschap van den volwassen vorm te zien, die 
daarmede wellicht verband zon kunnen houden. Hoe is het n.m. 
met de richting, waarin Volvox om de hoofdas roteert, is deze 
steeds dezelfde, of wel nu eens rechts-, dan weer linksdraaiend ? 
Gelijk reeds dooi- vroegere onderzoekers opgemerkt was en ik hier 
nog eens bevestigen kan, geschiedt de rotatie steeds zoodanig, dal 
men haar, op de animale pool ziend, in de ricliling van de wijzers 
van een uurwerk ziet plaats hebben, wat wij dus rechtsdraaiend 
zonden kunnen noemen. Het ligt voor de hand aan een verband 
tusschen beide verschijnselen te denken, gelijk dat ook bij Gastro- 
poden opgemerkt is. Dal bij deze laatste van geen direct oorzakelijk 
verband tu.sschen de torsie van het volwassen dier en die van de 
klievingscellen kan sprake zijn, zal terstond duidelijk worden, als 
wij bedenken, dal het spiraalsgewijze klievingstjpe evengoed bij 
niet-getordeerde vormen, als Lamellibranchiaten, Chitonen, Poly- 
chaeten enz. voorkomt. Of wellicht bij Volvox aan een meer direct 
verband gedacht kan worden tusschen rotatierichting en klieving 
is een vraag, waarop wij zoo aanstonds terug zullen komen. 
In het reeds meermalen afgebeelde achtcellige stadium (fig. 4, 5) 
Fig 4. Stadium 8, van 
de animale zijde. 
Fig. r>. Stadium 8, van 
de vegetatieve zijde. 
liggen de vier vegetatieve cellen afwisselend met de vier animale. 
Zij vormen tezamen een celplaalje, dat phjlogenetisch het Gonium- 
stadium voorstelt, doch dat reeds aan den rand begint in te krom- 
men. Deze inkromming wordt sterker tijdens den overgang tot het 
stadium 16 en treedt bij Volvox blijkbaar iets vroeger op dan bij 
