J44 
deze bevinding belangwekkend geweest zijn met het oog op de 
beoordeeling der verschillende klievingstjpen der Metazoen en hare 
onderlinge verhouding, en het twijfelachtig gemaakt hebben, of wij 
bijv. het zoo regelmatige spiraalsgewijze klievingstype hebben afge- 
leid te denken uit de vaak onregelmatige en regellooze klieving der 
Coelenteraten. Een meer direct verband tusschen V oloox en de 
laagste vormen, die dit spiraalsgewijze type vertoonen, zou daardoor 
niet onmogelijk schijnen, te meer, daar, gelijk boveti vermeld, ook 
in andere opzichten aanknoopingspunten niet ontbreken. Dat V olvox 
bladgroen bezit zou daarbij geen onoverkomelijk bezwaar vormen, 
daar het toch wel nauwelijks twijfelachtig is, of de dieren moeten 
van organismen met bladgroen afstammen, zonder welke productie 
van organische uit anorganische stof niet wel denkbaar is. 
Inlusschen is gebleken, dat de klieving van Volvox niet zonder 
meer tot het spiraalsgewijze type te rekenen is iri den vorm, waarin 
dat bij Metazoen voorkomt en waarbij dexiotrope en laeotrope 
deelingen met elkander afwisselen. Hoewel punten van overeenstem- 
ming niet ontbreken, wil ik mij van verdere beschouwingen in 
deze richting daarom voorshands onthouden. 
In een ander opzicht schijnen mij de verkregen resultaten echter 
interessant. Wij hebben tijdens de klieving een steeds voortschrij- 
deïide torsie van de vegetatieve ten opzichte van de animale cellen 
kunnen constateeren, die vooral duidelijk aan den dag treedt bij 
een vergelijking van tig. 2, 4, 7, 9, 10, 12 en 14 en van fig. 3, 5, 
6, 8, 11, 13 en 15, en hebben dus alle reden om aan te nemen, 
dat ook in den volwassen vorm een dergelijke rangschikking 
der cellen aanwezig is. Bij het spiraalsgewijze klievingstype 
heffen de opeenvolgende dexiotrope en laeotrope deelingen eikaars 
werkitig vrijwel op, zoodat in de blastula de tot één kwadrant 
behoorende cellen ongeveer een 0 ])pervlak innemen, als gelegen is 
tusschen twee meridianen, wier afstand 90° bedraagt, gelijk iti tig. 16a 
voorgesteld is. In tig. 16/> is voorgesteld, hoe de ligging der tot één 
kwadrant behoorende cellen bij Volvox is in het geval dat de torsie 
niet meer dan 90° bedragen zou. Hoe groot deze in den volwassen 
Volvox geworden is, valt jiatuurlijk niet te zeggen. In dezelfde 
dexiotrope richting vindt nu, gelijk vermeld, ook de rotatie plaats, 
en het komt mij waarschijnlijk voor, dat wij hier naar een meer 
direct' verband tusschen beide verschijnselen mogen uitzien, dan bij 
de torsie der Gastropoden. Nemen wij daartoe aan, dat niet alleen 
aan de kolonie, maar ook aan elk der cellen bij Volvox een zekere 
polariteit en dus een hoofdas loekomt, loopende in de richting van 
de animale naai' de vegelatieve pool der kolonie. Deze polariteit der 
