218 
gaan. Iii (Ie eiiUliiiisclie ruimte .67/^6 beweegt zicli liet kompaslicliaampje 
steeds evenwijdig aan zicdizelt'. Heeft dns een in dit lichaampje vaste 
ricliting in H de ricliting van den straal, dan maakt die richting in /i 
een hoek 2 (1 — cos /) gelegen in een vlak // aan het .ry-vlak met den 
straal. Nn is — zeer klein, derlialve is : 
a 
cos '/ = I — — ( 12 ) 
züoilat de totale afwijking d bij één omgang bedraagt: 
d = (13) 
Ken om de zon als middelpunt in een cirkel met een straal gelijk 
aan den gemiddelden afstand van de aarde tot de zon wentelend 
kompaslichaampje vertoont volgens deze formule na één omgang 
een afwijking van 0.013 boogseconde. Is de straal gelijk aan den 
gemiddelden afstand van Mercnrins tot de zon, dan bedraagt de 
afwijking 0.0328 boogseconden. Is de straal gelijk aan den straal van 
de zon, dan bedraagt de afwijking 2.73 boogseconden. Heeft het 
lichaampje uit anderen hoofde reeds een wenteling om een as, die 
scheef slaat t. o. van het vlak van de loopbaan, dan ontstaat, alleen 
tengevolge van de beschreven afwijking een praecessiebeweging, die 
in het eerste der genoemde gevallen een volledigen omloop der nachteven- 
ingen na ± 100.000.000 jai-en tengevolge zou hebben. Het verdient de 
aandacht, dat het l)eschreven effect van dezelfde orde van grootte is 
als de afwijking van een lichtstraal, die de zon op een afstand R 
van het middelpunt passeert. Inderdaad bedraagt die afwijking 
2 a 
volgens Einstein bij benadering - . Tusschen deze beide effecten en 
het effect der periheliumafwijking bestaat een verband, waarop 
schrijver nog hoo]>t terug te komen. 
Of nu inderdaad de berekende afwijking der praecessiebeweging 
voor de aarde zal optreden, hangt samen met de vraag, in hoevene 
en met welke benadering een massa van de grootte en de samen- 
stelling der aarde mag worden opgevat als een kompaslichaampje. 
Voor de beantwoording van deze vraag is het echter noodig be|)aalde 
ondei'Stelliiigen te maken ten aanzien van de physische hoedanig- 
heden der aarde, met name van de ondeilinge aantrekking harer 
deelen, en, van deze onderstellingen uitgaande, de vierdimensionale 
dynamische bewegingsvergelijkingen te integreeren. 
