431 
Het gelukte niet dit neerslaan \'an den vvaler(lain|) dooi' zoi'gvuldige 
droging der luclit Ie voorkomen. Echter slaagde men hierin geheel 
door den bronzen cilinder luchtledig te pompen. Plaatst men een 
ijzeren spiegel in den 'cjlinder, dan blijkt, dat de glaasjes op de 
zijbuizen idet dubbelbrekend worden, zoo men het huisje luchtledig 
[lompt, wel door de eenzijdige afkoeling bij de temperatuurdaling 
van den bronzen cylinder door vast koolzuur en ether. De instelling 
der compensatorslreep verandert dan met het standvastige bedrag 
0.08. Bij de afkoeling van het kwik in het luchtledig wordt geen 
plotselinge verandering in den stand der compensatorstreep waarge- 
nomen op het oogenblik der bevriezing. De allezing der com[)en- 
satorstreep vermindert geleidelijk, tot deze verandering eene grootte 
van 0.08 bereikt. Hieruit blijkt, dat alleen de geringe dubbele 
breking der glaasjes in het spel is en noch bij de bevriezing van 
het kwik, noch bij de verdere afkoeling tot — 80° hel fazeverschil, 
dus ook de hoofdinvalshoek van het kwik waarneembaar verandert. 
Aanvankelijk toonde de Polarisatorinslelling bij het bevriezen 
eene verandering, die tot 3° kon bedragen. Echter moet dit toege- 
schreveti worden aan den invloed van rimpels, die ten gevolge der 
onvermijdelijke trillingen door straat- en tramverkeer bij de bevriezing 
optreden. Dit is iri overeenstemming met de waarnemingen van 
Fizeaü, Dkude en Haak ') over de vermindering van het hersteld 
azimut door groeven of krassen in allerlei richting op het spiegelend 
oppervlak. Ten einde deze rimpels zooveel mogelijk te veriïdjden, 
vult men het ijzeren bakje bijjia tot overstorting toe met kwik en 
koelt langzaam af. Het gelukt dan enkele malen, als het straat- 
verkeer niet te sterk is, zulk een vasten kwikspiegel te verkrijgen, 
dat een zuiver beeld der collimatorspleet is waar te nemen. In dit 
geval verandert de Polarisatorinstelling niet. Hieruit blijkt, dat bij 
de bevriezing en afkoeling van het vaste kwik tot - 80° noch de 
hoofdinvalshoek, noch het liersteld azimut eenige verandering onder- 
gaan. Optisch gedraagt zich vloeibaar en vast kwik op dezelfde wijze ’). 
0 Fizeau, Ann. de Ghitn. et de Pliys., 3, 373, 1861 ; Drude, Wied. Ann., 39, 
497, 1890; J. J. Haak, Proefschrift, Amsterdam, 1918. 
*) Tevens volo't hieruit, dat de onderstelling van Lommer en Lorge (Ann. der 
Phys., 31, 325, 1910), volgens welke inwendige spanningen de elliptische polari- 
satie zouden bewerken, voor vast kwik niet kan gelden. 
Verslagen der Afdeeling Natuurk. Dl. XXVll. A°. 1918/19. 
28 
