447 
Verder de entropie, daarna de vrije energie if% en liiernit den 
drnk afleidend verkrijgt men ten slotte voor den tweeden viriaal- 
coëfficient : 
j5 rr i n{h—P), (14) 
overeenkomstig' Leiden Snp[)l. N". 24Z> verg. (40), en voor den derden : 
r = ^n’(f|6^-36P+3P» + 3Z2-2^S) .... (15) 
§ 3. Ontwikkeling voor karde aantrekkinglooze hollen. Als eerste 
geval voor de ontwikkeling van C volgens (15' en (13) stellen we 
(f {r) = — c» voor r <k_(j . . . . . . (16) 
r/(r) = 0 voor Tj>rj>(J (17) 
met welk geval we te doen hebben als we beschouwen harde bol- 
vormige moleculen met diameter (>, die geen aantrekkijig op elkander 
uitoefenen. Wij moeten dan komen tot dezelfde uitkomst, die langs 
anderen weg het eerst door Jagek') als tweede volnmecorrectie in 
de toestandsvergelijking van van der Waals is \ erkregen. Wij zullen 
intusschen toch de berekening op grond van de hier afgeleide 
algemeene uitdrukking (15) iets uitvoeriger mededeelen, omdat de 
hier verkregen term is te beschouwen als de eerste in de ontwik- 
keling van C naar opklimmende machten van k voor if\r) = cr—'i . 
De berekening der volgende termen in de volgende mededeeling kan 
dan korter beschreven worden. 
Daar ook voor c j> t (f{r) = 0 is het duidelijk, dat in de uitkomst 
de grootheid t moet verdwijnen. Men vindt gemakkelijk, dat voor 
v(?’) volgens (16) en (17); 
P, = i?r(P-ö^) 
P, = ^ JT't" Jt’ö® 
waarbij wij de grootheden P en R met een index 1 voorzien hebben, 
om aan te duiden dat deze waarden de eerste termen zijn in de 
ontwikkeling naar opklimmende machten van It voor cf(r) = cr~^. 
Ter berekening van =jjj dt\di\(li\ kunnen we er 
. (18) 
van gebruik maken, dat 2zr 
Jï'i 
d)\d)\ voorstelt de ruimte, die 
voor molecuul 3 beschikbaar is, nadat van het drietal de moleculen 
1 en 2 hunne plaats gekregen hebben. 
Wij mogen de onderlinge afstanden zoo nummeren dat 
b G. Jager. VVien Sitz.-Ber. [2a] 105 (1896), p. 15, 97. Voor verdere literatuur 
zij verwezen naar H. Kamerlingh Onnes en \V. H. Keesom. Die Zustandsgleichung 
§ 40a. 
29 
Verslagen der Afdeeling Natuurk. Dl. XXVII. AL 1918/19. 
