588 
als wel li 00 fd zakelijk, zoo niet uitsluitend, ten gevolge van trilhaar- 
beweging, dus door zwakke krachten. 
Evenzeer als het voor de kieuwspleten voordeelig is om naar de 
rechtei'zijde te verhuizen, zoude men dit ook verwachten bij den 
anus. Het moest als een postulaat der theorie beschouwd worden, 
dat de anus 6f in het mediaanvlak optrad om daai'op niet naar de 
linker- maar naar de rechterzijde te verhuizen, öf dat hij direct aan 
de rechterzijde werd aangelegd. 
In de hoop bij jonge larven iets te kunnen gewaarworden wat 
tot eene verklaring zoude kunnen bijdragen, vond ik boven verwach- 
ting, dat de anus bij larven met één kieuwspleet niet aan de linker- 
maar aan de rechterzijde van het lichaam optreedt. Buiten eenigen 
twijfel was dit op serieën van dwarse doorsneden duidelijk. Aan 
praeparaten in toto was het echter, ook met de sterkste droge lenzen, 
bij zoo jonge larven niet mogelijk uit te maken, aan welke zijde 
van het lichaam zich de uiterst fijne anaalo{)ening bevond, omdat 
men haar slechts in profiel, dus bij afwisselende instelling van het 
mikioskoop kan waarnemen. 
Na het gebruik van sterke olie-immei’siesystetnen (b.v. Zeiss, obj. 
7i, oc. 4) was echter ook bij deze praeparaten de ligging van den 
anus aan de rechterzijde duidelijk te zien. 
Als de anus pas is opgetreden, strekt zich de staartvin nog niet 
rost raai waarts van hem uit maar spoedig is dit, nog bij aanwezigheid 
van slechts ééne kieuwspleet, wél het geval. De anaalopening ligt 
dan aan de rechterzijde van de staartvin. Hier wordt zij ook bij 
larven met 2, 3, 4, 5 of 6 kieuwspleten aangetroffen. 
Daarop doet zich echtei- het merkwaardig verschijnsel voor, dat 
zij naar de linkerzijde gaat verhuizen. Bij larven met 7 kieuwspleten 
ontstaat er eene lacune in de staartvin ter hoogte van den anus, 
zoodat de vin op deze plaats onderbi’oken wordt De anus treedt 
nu in deze lacune en neemt daardoor eene sj inmetrische ligging teti 
opzichte van het lichaam aan. Deze ligging is echtei’ van korten 
duur. Reeds bij de aanwezigheid van 9 kieuwspleten is de anus 
naar de linkerzijde overgetreden, waai’ hij verder blijvend wordt 
aangetrotfen. De lacune in de staartvin verdwijnt en laat geen spoor 
achter van hare vroegere aanwezigheid. 
Eene reden voor deze verhuizing kan ik niet aangeven. Zij moet 
in verband staan met eene verandering in de levenswijze, waarvan 
ons nog weinig of niet bekend is. Dit doet echter niets af aan de 
hoofdzaak, de oorspronkelijke ligging aan de rechterzijde, zooals die 
door de theorie gepostuleerd werd. 
Neemt men de theorie niet aan, dan is hier vooral gelegenheid 
