655 
leed verdampt, op den wand condenseert en de donkerk lenring- 
tegengaande werking uitoefent. 
Om hiervan meer te weten te komen, hebben wij kwartsbuizen tot capillairen 
uitgetrokken en evenals we dat bij het onderzoek met de glas-capillairen beschreven 
hebben, deze om den wolfraamdraad geschoven. Laat men nu den wolfraamdraad 
in vacuo op hooge temperatuur branden, dan heeft een relatief langzame SiO.^- 
verdamping plaats. Ten slotte is echter een betrekkelijk dik neerslag veikregen, 
dat in sterke mate interferentie-kleuren vertoont Bij het openen van den ballon 
neemt men op den duur veranderingen waar van het kwarts, dat in zulk een dunne 
laag aanwezig is. Overal schieten in één richting gestrekte naalden uit, welke ook 
interferentie-kleuren vertoonen, maar waarin men bovendien reeds met het oog 
onregelmatigheden ziet; bij 50-voudige vergrooting neemt men in die naalden reeds 
duidelijk een schelpachtige conglomeratie-structuur waar. Soms blijft een dergelijke 
verandering nog zeer plaatselijk ; zij moet wel door het verschil in uitzettings- 
coëfficiënt van glas (ondergrondi en kwarts (bovenlaagjei ingeleid worden. ') 
In een volgende proevenreeks werd de temperaluur-coefficient van den weerstand 
van den draad onderzocht om na te gaan, of deze een weinig Si bij de veronder- 
stelde ontleding van het SiO., opgenomen had. Gelijk men weet is de temperatuur- 
coefficient van den weerstand een uiterst gevoelig middel, om te zien, of een 
element, door opneming van iets anders verontreinigd is. Wolfraam en silicium 
allieeren zich gemakkelijk, zoodat indien veel silicium ontstaan was, dit in de ver- 
andering van den temperatuur-coefficient van den weerstand tot uiting moest komen. 
Er is echter slechts zeer weinig silicium noodig om (met behulp van glim- 
ontladingen) restgassen weg te nemen. Onderstellen wij eens eenvoudigheidshalve, 
dat als restgas alleen zuurstof voorkomt, tot een totaal druk van 0.006 mm.; dan 
zou dit in een ballon met 150 cm*, inhoud overeenkomen met 0.0017 mgr. O,, 
welke door 0.0015 mgr. Si zouden kunnen worden gebonden. 
Niet alleen is er weinig Si noodig, maar er ontstaat ook weinig Si in de lamp. 
Daardoor vinden wij in de methode van de temperatuur-coefficient-meting geen 
positieve aanwijzing op Si vorming; zulks is ook een gevolg daarvan dat voor de 
vorming van Si uit SiO^, de PF-draad heftig moet gloeien, zoodat de ev. ontstane 
geringe hoeveelheid Si direct weggedampt wordt. We zullen dus beter de proef 
met de kwarts-capillair zoo uitvoeren, dat wij nagaan of zich daarbij meer 
wolfraam op den wand in den vorm van PFO 3 afzet, dan bij een lamp zonder 
kwarts het geval is. Inderdaad krijgt men dan een positie! resultaat, doch de 
hoeveelheid TFO3 is veel geringer dan bij gebruik van glas. Die werking tusschen 
W en NiOo is overigens analoog aan de werking van C met kwarts, waarbij volgens 
W. Hempel ’^) reductie tot Si onder CO-vorming plaats grijpt. 
Een verregaande werking tusschen SiOo en PF bij de met Nï' 02 -poeder bespoten 
lamp, heeft dus zeker niet plaats. De gunstige invloed bij het eerste branden is 
bij kwarts dan ook veel geringer dan bij glas, zoodat reeds bij aanwezigheid van 
geringe hoeveelheden van gasontwikkelende verontreinigingen de werking van het 
NiOg te kort schiet. 
^ Metaal-oxydeii zooals ZrO.„ TiO^, NaJ) zijn niet geschikt 
L Ook R. B. SosMAN (Journ. Ind. and Engin, Chem. 8 , 985 (1916)) constateert 
bij condensatie van kwartsdamp een geprononceerde neiging tot vorming van 
naalden van amorph kwarts. 
-) W. Hempel, Zeitschr. f. angew. Chem. 30, 10 (1917i. 
