714 
zijn de bezwaren wel iets geringer, omdat het inogeiijk is ruimer 
gemiddelden te rekenen; maar er bestaan, behalve van den Mensch, 
nog weinig gegevens. Lapicque heeft (in 1907)’) aangetoond, dat 
deze relatie-exponent bij den Mensch gelijk is aan dien tusschen 
homoneure dieisoorten. Bij de Europeanen is de man gemiddeld 11 
tot 12 kilogram zwaarder dan de vrouw; zijn gemiddeld hersen- 
gewicht is ongeveer anderhalf hektogram meer dan dat van de vrouw . 
Lapicque komt, door rekening te houden met de uitkomsten van 
alle schrijvers, tot de ronde waarden 66 en 54 kilogram voor de 
lichaamsgewichten en 1360 en 1220 gram voor de hersengewichten 
van den Europeeschen man en de Europeesche vrouw, waaraan een 
relatie-exponent van 0.56 beantwoordt. 
Binnen iedere sekse geldt een veel kleinere relatie-exponent; het 
hersengewicht verandert, naar verhouding van het lichaamsgewicht 
veel minder sterk. Op de aldus blijkende discontinuiteit van de eene 
sekse naar de andere vestigt Lapicque de aandacht. Men had sinds 
lang opgemerkt, dat aan gelijke gemiddelden van de lichaamslengte 
of van het lichaamsgewicht, van mannen aan den eenen en vrouwen 
aan den anderen kant, inet gelijke gemiddelde hersengewichten be- 
antwoorden ; men heeft hier inderdaad te doen met twee gescheiden 
reeksen, als twee soorten. Het paradoxale van deze voorstelling, zegt 
Lapicque dan verder, verdwijnt als men haar aldus formuleert; 
,,dans Ie cas de dimorphisme sexuel la différence sexuelle dolt être 
traitée au point de vue mathématique comme une différence spéci- 
fique” 0- Het verschil in lichaamsgewicht tusschen den maji en de 
vrouw beschouwt hij terecht als een duidelijke secundaire sexueele 
eigenschap. In het hersengewicht nu is een verschil van dezelfde 
orde en, de bovenstaande redeneering als juist aannemend „ces deux 
caractères en réalité se ramèneraient a un senl, la différence de 
poids corporel ; la différence de grandeur encéphalique ne serait 
qu’une conséquence harmonique” ’). 
Met deze laatste conclusie van den verdienstelijken Franschen 
physioloog kan ik mij, bij nader inzien, niet vereenigen. Ware zij 
juist, dus inderdaad de eene van de bedoelde sexueele eigenschappen 
noodzakelijk gevolg van de andere, dan zou men tusschen alle 
q Louis Lapicque, Différence sexuelle du poids encéphalique dans l’espèce 
humaine. Bulletins et Mémoires de la Société d’Antbropologie de Paris. Séance 
du 6 juin 1907. Paris 1908. p. 337—344. 
q Louis Lapicque, Comparaison du poids encéphalique entre les deux sexes de 
l’espèce humaine. Gomptes rendus de la Société de Biologie de Paris. T. 63, 
Séance du 9 novembre 1907. p. 434. 
Ibid., p. 746. 
