723 
lichaamslengten, hetgeen wel daaraan moet worden toegeschreven, 
dat de meeste onderzochte mannen en vrouwen (oeli voor hiin dood 
het normale gewicht niet liezaten. Volgens deze en de volgende tabel 
is het spieryMrt/fó in iedere sekse even wel, iiilzonderingen daargelaten, 
een weinig veranderlijke eigenschap, ook niet met hoogeren leeftijd. 
Van een zoo op den voorgrond staand orgaanstelsel als de ninskn- 
latunr, welke, wat de hoeveelheid betreft, voor ongeveer een derde 
van het gewicht aan de samenstelling van het lichaam deelneemt, 
en welker ontwikkeling nanw samenhangi met die van andere deelen 
der massa van het lichaam, zooals het skelet en vele andere, is dit 
wel niet anders te verwachten. 
Het sexneele verschil in het relatief spiergewicht krijgt hierdoor 
tiog grooter beteekenis. Dit is zeer aanzienlijk. Niet minder dan 
ruim 22"/u, iti verhonding tot gelijk lichaamsgewicht, is de tnaii, 
volgens deze gewichtsbepalitigen, meer gespierd dan de \ fonw. 
Het is zeer te belrenreti, dat l)ij de overigens bijzonder zorgvuldige 
gewichtsbepalingen der spieren door Thf.ii.k, die ik overneem iti 
tabel IV, slechts iti een etikel geval het lichaamsgewicht getioteerd 
kon worden. Theii.k zelf berekent de gemiddelde relatieve spier- 
gewichten door eenvottdig voor zijne krachtige rnanneti, zelfmoorde- 
naars oLaan eeit acute ziekte gestorven, eett gemiddeld lichaamsgewicht 
van 68 kilogram (voor 8 individnen), voor zijne (4) krachtige, aan 
acttte ziekten gestorven vrouwen, gemiddeld 54 kilogram aan te 
nemeti, en vindt dan (p. 223): ,,Die Gesammtmnskitlatur des erwach- 
seneti kraftigen Weibes scheint also dnrchschnittlich noch nicht ein 
Drittel des Körpergewichts zn erreic.hen, wahrend sie beim erwach- 
senen kraftigen Mantie dnrchschnittlich mehr als ein Drittel des 
Körpergewichts betragt”. Ik meen de werkelijke gewichten nog iets 
beter te kunnen benaderen door de individtteele lengten en wat 
verder vati ieder individu beschreven wordt voor de schatting der 
gewichten in aanmerking Ie nemen. Het getal der voor mijn doel 
dienstige bepalitigeti wordt dati beperkt tot 4 mannen en 4 vrouwen. 
De man N“. 8 van Thkilk is in tabel IV niet opgenomen, wegens 
zijn, in vergelijking met de andere mannen en \'ronwen, hoogen 
leeftijd van 54 jaar. Zijn gewicht, bij een lichaamslengte van 160.2 cM., 
op 57 kilogram schattend, vindt men voor dezen 387o spiergewicht. 
Blijkens de gemiddelde lichaamslengten zijn de mannen kleiner, 
de vrouwen grooter dan het algemeen gemiddelde. (.)ngetwijfeld heeft 
Thhti.r het gewicht der eersten overschat, dat der vrouwen daar- 
entegen onderschat; in zijn tijd stonden nog niet zooveel gegevens 
daarvoor in de literatnnr ter beschikking als tegenwoordig. ' 
In tabel IV is hel gemiddeld relatief spiergewicht der vrouwen 
47* 
