Natuurkunde. — De Heer vam dkk Waai.s biedt een tiiededeeling 
aan van den Heer .). D. van dkr Waai-sJi-. : „(hev de theorie 
der rloe/stofirrijvint/.” 
(Mede aangeboden door den Heer Lobentz. 
§ 1. liileidhu/. 'Ferwijl de llieorie dei' gaswrijving liet onderwerp 
lieeft nilgemaakl van talrijke onderzoekingen, heeft de theorie der 
wrijving van vloeislotfen slechts weinig de aandacht getrokken. Toch 
is het duidelijk, dat de xerklaring, die van de wrijving van gassen 
wordt gegev en, — iil. dal zij lot stand komt, doordat door moleculen, 
die van één gaslaag naar een andere diffundeeren, tevens een hoeveel- 
heid van beweging van de eene laag naar de andere wordt getrans- 
porteerd, — niet levens die van de vloeislofwi'ijving kan zijn. Immers 
de wrijving van gassen neemt l)ij hooger temperatuur toe. Bij vloei- 
stoffen daarentegen wordt do viscositeit bij hooger temperatuur ge- 
ringer. En een dei'gelijk gedrag is bij ,, wrijving door transport” 
niet te verklaren. 
Maxvvet.i, berekende, dat bij , .wrijving door transport” de wrijvings- 
coëfticiënt )/ evenredig aan ) 7' moest zijn in de onderstelling, dat 
de moleculen volkomen harde bollen zijn, die elkander niet aan- 
trekken. Andere onderstellingen aangaande den aard der moleenlen 
(afstooling omgekeerd evenredig met de 5'^^' macht van deji afstand, 
Maxweiu., of elkaar aantrekkende harde bollen, Sutherland en 
Heinganum) leiden tot een nog sterkere toeneming van met T. 
Ook de therndsche uitzetting der vloeistoffen kan het leeken van den 
temperatuurcoëfficiënt van niet verklaren. Bij gassen blijkt on- 
afhankelijk van het volume Ie zijn. Bij vloeistoffen zal de uitzetting 
een toename van }j met 7" in de hand werken en niet een afname. 
Dit IS ex|>erimenteel aangetoond (behalve voor water, waar het 
omgekeerde het geval is) en het is ook gemakkelijk in te zien, dat 
dit bij wiijving door Iranspoi'l te verwachten is, althans bij niet 
associeerende of dissocieerende vloeistoffen. Immers de door Maxwelt, 
afgeleide uitdrukking: 
tns 
= = ( 1 ) 
waarin o de dichtheid, / de gemiddelde wegiengte, s de gemiddelde 
snelheid, in de massa eri o de middellijn van een molecuul voorstelt. 
