746 
grooter zijn dan in de .i'-ricliting. Zooals bekend is, komt dit overeen 
met de waarde, die de spanningstensor in dit geval moet hebben. 
In plaats echtei' van de berekening der bij botsing optredende 
krachten kan men de wrijving door deze oorzaak ook berekenen 
met behnlp van de hoeveelheid van beweging, die bij een botsing 
momentaan van het centrum van een der botsende moleculen naar 
dat van het andere wordt overgedragen. Deze berekeningswijze 
schijnt eenvoudiger en zal in § 2 worden uitgevoerd. 
II. Wrijving hij dubbelpunten. SUeren-vorming . Wij zouden ook 
kunnen aannemen, dat de moleculen electrische of magnetische dub- 
belpunten waren. Wanneer deze geheel willekeurig ten opzichte van 
elkaar georiënteerd waren, zouden zij elkander even vaak afstooten 
als aantrekken, zoodat de gemiddelde kracht nul zou zijn. Door de 
koppels, die zij op elkander uitoefenen, zullen zij zich echter zoo 
draaien, dat aantrekking overweegt. Nemen wij nu aan, dat mole- 
culen, die elkaar naderen, nog weinig georiënteerd zijn, terwijl dit 
met moleculen die langs elkaar zijn gegaan en zich weer van elkaar 
verwijderen in hooger mate het geval is, dan zullen de moleculen, 
wier centraallijn in de .r-richting ligt, gemiddeld meer georiënteerd 
zijn dan die, waarbij zij in de 2 '-richting ligt, zoodat een trekspan- 
ning in de ^''-richting zal resulteeren grooter dan in de ^'-richting, 
wat weder rekenschap kan geven van den spanningstensor. 
Wanneer wij meer dan twee moleculen beschouwen, wier centra 
op dezelfde lijn in de ,r'-richting liggen, dan zullen de koppels, die 
zij op elkaar uitoefenen, elkaar versterken, waardoor een soort 
slieren vorming kan ontstaan, die de wrijving nog meer in de 
hand werkt. 
Het juiste bedrag van deze oriëntatie der rnolecuul-assen is lastig 
te berekenen en zal verschillend uitvallen naarmate men de rotaties 
der moleculen beheerscht denkt door de klassieke mechanica of 
door de wetten der quantentheorie. Bovendien is er in de experi- 
menteele gegevens geen aanleiding om aan te nemen, dat dit geval 
zich werkelijk voordoet. Ik zal daarom van een poging tot het 
berekenen van de wrijving volgens deze onderstelling afzien, ofschoon 
zij mogeli^k een beslissende rol speelt bij de wrijving van uiterst 
taaie vloeistoffen, die zich bij wrijving als dubbelbrekend voordoen, 
alsook in den glasachtigen toestand. 
III. Wrijving door groepvormmg. Ten slotte kunnen wij aannemen, 
dat de moleculen zich door hun onderlinge attractie tot groepen 
vereenigen. Deze groepen znllen in rustende vloeistoffen gemiddeld 
bolsyrnmefrie bezitten. Bevindt een vloeistof zich echter in een 
beweging waarbij u = az, dan zullen die bolvormige groepen tot 
