747 
ellipsoides worden afgesclioveii. Deze gedaanle\ erandering zal iiii 
weer aanleiding geven tot een grootere trekspanning in de a;'-ricliting. 
Deze oorzaak van wrijving zal zich waarscliijnlijk lioofdzakelijk in 
de nabijheid van het kritisch piiiil doen gevoelen. I n ^ 4 en volgende 
zal ik een poging doen het bedrag der wrijving te berekenen, die 
aan deze oorzaak moet worden toegeschreven. 
§ 2. Wrijving door botsingskrachten. Voor een strenge berekejiing 
van de wrijving door deze oorzaak zon het noodig zijn de juiste 
verdeeling der snelheden te kennen. Ik zal mij liier echter met een 
benaderde berekeningswijze tevreden stellen ongeveer van denzelfden 
aard als de berekeningswijze van de ,, wrijving door transport” bij 
gassen door Maxwell in zijn vei’handelingen in het Fhil. Mag. in 
1860. Ik zal n.1. aannemen, dat de snelheidsverdeeling der moleculen, 
wier middelpnnt in een bepaalde laag 2 - = ligt, gevonden wordt 
door de stroomsnelheid der vloeistof in die laag samen te stellen 
met een warmtebeweging, waarvoor de ongewijzigde MAXWELi/sche 
snelheidsverdeeling gedacht wordt te gelden. 
Waarschijnlijk zal de fout, die wij bij deze onderstelling maken, 
bij vloeistoffen kleiner zijn dan bij gassen. Immei-s de vrije weglengte 
is hier zéér klein en de onderstelling wijkt weinig af van de 
onderstelling van Maxwei.l, dat de moleculen de stroomsnelheid 
hebben van de laag, waarin zij het laatst gebotst hebben. Zelfs als 
men de correctie van Jeans in aanraerkijig neemt voor de persistentie 
der snelheden, zal men ertoe komen de moleculen een snelheid toe 
te kennen overeenkomende met de stroomsnelheid van een laag, die 
slechts een kleine fractie van o verwijderd is van de laag, waarin 
hun middelpunt ligt. Van deze kleine fractie zal ik dus afzien. 
Vatten wij nu een bepaalde horizontale laag in het oog, waarvoor 
wij z = 0 kiezen, dan heeft versprong van hoeveelheid van beweging 
door deze laag plaats bij alle botsingen, waarbij de middelpunten 
der botsende tnolecnlen aan verschillende zijde dezer laag liggen. 
Bij elke botsing heeft een versprong van boven naar beneden plaats 
en een in omgekeerde richting. Die twee hoeveelheden zijn gelijk 
en tegengesteld van teeken. Wij zullen dus ook het dubbele bedrag 
van de overdracht van boven naar beneden in aanmerking kunnen 
nemen. Wij zullen nu eerst de botsingen beschouwen, waarbij het 
middelpunt van molecuul I tusschen de vlakken 2 = 2^ en 2 = -j- 
ligt fO ^ 2i j> — o cos y) terwijl de centraallijn een hoek tusschen 
7 en 7 -j- dy met de 2-as zal maken en in een vlak zal liggen, dat 
Geteld in de richting van molecuul I naar molecuul II. 
