47 
geen leucocjlen naar de plaats van de ontsteking worden gevoerd. 
Het is niet ónmogelijk, dat een gemis aan |)Otentiaalverscliil tussclien 
beenmerg en bloed of tussclien bloed en ontstekingsliaard, de emi- 
gratie van lencocjten on mogelijk maakt. Daarbij moet tevens in 
het oog geliouden worden, in hoeverre de verdeeling in het lichaam 
van lecitkine en cholesterine nusschien van gewicht kan zijn voor 
het ontstaan van electi-ische stroomen ; jnist in den laatsten tijd is 
van verschillende zijde’) op de beteekenis van een juiste verhouding 
dezei- stoffen voor verschillende functies van het lichaam gewezen. 
Verder hebben wij tevens gezien, dat cholesterine toegevoegd aan 
een tnsschenphase tusscheri twee vloeistoffen met een verschillende 
H-ionenconcentratie, een dergelijke isolatie tot stand bracht, dat 
geen electrische stroom ontstond. Een dergelijke isolator zou dus 
ook in het lichaam het optreden kunnen beletten van een electrischen 
stroom. 
Alleen voor zoover betreft etteringen van acute ontstekingsprocessen heb ik tot 
nu toe kunnen onderzoeken in hoeverre de zuurgraad hier een rol speelt. Naar 
analogie van wat we gezien hebben bij de steriele exsudaten mogen we verwach- 
ten, dat in etter of exsudaten van ontstekingachtigen aard, waarin overwegend 
polynucleaireleucocyten voorkomen, een pH zal bestaan, die belangrijk kleiner is 
dan die van het stroomende bloed. Komen alleen mononucleaire leucocyten in het 
exsudaat of in den etter voor, dan zal de pH zeer weinig of niet moeten afwijken 
van die van het bloed of het bloedserum. Het is dus te verwachten, dat by acute 
etteringsprocessen in den etter een pH bestaat veel lager dan die van het serum. 
Bij oude etteringen vooral daar, waarin geen polynucleaire leucocyten meer voor- 
komen, zal het verschil in pH met het bloed veel kleiner moeten zijn. Ook bij 
tuberculeuse etter, waarin alleen mononucleaire leucocyten voorkomen, is niet te 
verwachten dat een groot verschil in pH met het bloedserum zal gevonden worden. 
De pH van menschelijk bloedserum werd weer bepaald met de indicatorenmethode. 
Hierbij stuitten wij op groote moeilijkheden door de gele kleur, die meestal aan 
het serum toekomt en de groote vetrijkdom, die soms aanwezig was. In overeen- 
stemming met de waarden door Evans met indicatoren vastgesteld, vonden wij 
ook in menschelijk serum een pH van ± 7.6. 
Onderzocht werd de etter uit een accuut pleuraempyeem. Het van den etter afge- 
centrifugeerde vocht had een pH van 6.9. De stinkende etter bevatte veel strepto- 
coccen en naast mononucleaire veel polynucleaire leucocyten en resten daarvan. 
Etter van een acuut zich verheffend kaakabsces had een Ph van 7, naast mono- 
nucleaire leucocyten kwamen ook hier veel polynucleaire leucocyten en resten 
daarvan in den etter voor. 
Bij een streptococcenmeningites had het cerebrospinaalvocht een pH van 7.3 en 
bevatte vrij veel leucocyten, waarvan 60 '7^ mononucleaire en 40 % polynucleaire 
leucocyten. Den volgenden dag opnieuw gepuncteerd was het punctievocht veel 
0 Zie o.a. Brinkman en van Dam, Studiën zur Biochemie des Phosphatide und 
Sterine 1 — 3. Biochem. Zeitschr. bnd. 108, H. 1/3 1920. 
*) G. Lovatt Evans, The Journ. o. Physiol. 54, blz. 167 en 353. 
