111 
Van onberispelijk steriele monsteiname kon alleen bij de klei- 
en veeninonsters S[>rake zijn. Deze geschiedde volgens de aanwijzing 
van Beijerinck '), waarbij het monster in tweeën wordt gebroken. 
Aan de versclie brenkvlakle ontneemt men met een steiiele spatel 
het benoodigde entmateriaal. De klei- en veenbrokken waren voor 
de genoemde bewerking zeer geschikt, daar bij het in tweeën bi'eken 
de brenkvlakle niet door afbrokkelende deeltjes der rajiden werd 
verontreinigd, hetgeen aan de compacte structuur der monsters in 
verband met hun vochtigheid te danken was. 
De tijd, waarin de zwavel waterstof-x ornnng in de kultunrfleschjes 
aanving voor eenzelfde hoeveelheid entstof, was zeei- uileenloopend 
en is vooral bij de snifaatreductie sterk af haidrelijk van het aantal 
levenskrachtige kiemen waarmede de proef wordt ingezet. 
De klei- en veeninonsters, welke met de |)nls omhoog weiden 
gebracht,' waren afkomstig van de onder de dninlichamen verspreid 
liggende klei- en veenbanken. Zij vormden alle compacte kluiten, 
waarin de oorsiironkelijke lagenstrnctnni-, door sedimentatie ontstaan, 
behouden was gebleven. Daar deze klei- en veenlagen voor water 
nagenoeg ondoordringbaar zijn, vertegenwoordigt dus het inwendige 
ervan den oorspronkelijken bacleriologischen toestand van de grondlaag, 
waarvan het monster afkomstig is. 
De klei- en veenkluiten waren uitwendig nat en inwendig, op 
het oog te oordeelen, matig vochtig. Het watergehalte van de klei 
bedroeg ongeveei- 26'’/„ ; bij de kleimonsters, die veen in de lagen- 
structuur bevatten, was het vochtgehalte aanmerkelijk grooler, nl. 
ongeveer 507o- De veenmonsters vertoonden het grootste watergehalte 
van ruim 777o- 
De grootte der klei- en veenbrokken wisselde af tnsschen een 
zeer groote en een kleine vuist en bleek voor de bacteriologische 
monstername in elk opzicht zeer voldoende. 
§ 4. Overzicht der resultaten en beschouwingen van het 
onderzoek naar de snifaatreductie. 
Het aantal grondmonsters der 9 bronnen, welke op sulfaatrednclie 
werden onderzocht, zijn overzichtelijk in de volgende tabel sanien- 
gevat. 
De hoeveelheid infectie-materiaal voor elke sulfaatrednctie-proef 
gebruikt, bedroeg 5 a 10 gram van het grondmonster. Na a 3 
b Verzamelde Geschriften. Dl. 2, pg. 354. Noot 2. 
8 * 
