118 
de oxydatie der organische s(of door Microspira desulfuricans ge- 
schieden kan, zonder dat hierbij door de mangaan verbindingen een 
rol vervuld behoeft te worden. 
§ 9. De omzetting van sulfaat in den kleihoudenden bodem der 
duinen en de sulfaatreductie door Microspira desulfuricans. 
Over de vraag, waaraan de aanwezigheid van zoogenaamd artesisch 
grondwater in de diiingronden te danken is, werd in een prae- 
advies van G. A. F\ Molengraafp en Eng. Dübois een antwoord 
nitgebraclit door de Koninklijke Academie van Wetenschappen te 
Amsterdam* *). Bij de opsomming van de chemische eigenschappen 
van het duinwater, wijst zij op de volgende omstandigheid: 
,,Van boven naar beneden in en onder de duinlicharnen neemt 
het zwavelznnrgehalte van het water af, in verhouding met de totale 
dikte van de kleilagen, die daarin voorkomen, d. w. z. naarmate de 
hoeveelheid kleibodem, waardoor het water op zijn weg van boven 
naar beneden is gedrongen, toeneemt. Dit verschijnsel is het gevolg 
van het vermogen van kleihoudenden bodem om zwavelzuur om te 
zetten en dan vast te houden.” 
In de reeds aangehaalde verhandeling van Eüg. Dübois**) over het 
Leidsche duinwatei- is een nadere toelichting te vinden omtrent de 
omzetting van het zwavelzuur in de kleilagen, welke bestaat ir. een 
reduetieproces bij aanwezigheid van organische stoffen, onder vorming 
van zwavelijzer. 
Uit de vorige paragrafen is duidelijk gebleken, dat de sulfaat- 
reductie, welke niet alleen in de diepere kleilagen, maar ook in den 
zandbodem verloopt, vei-oorzaakt wordt door Microspira desulfuricans. 
Het leven dezer mikrobe, dat is aangepast aan anaërobe bestaans- 
voorwaarden, verklaart het algemeen voorkomen van de sulfaat- 
reductie in de diepere aardlagen en vooral in den kleigrond met 
zijn veelal hooger organisch stofgehalte. 
Zoolang de voorwaarden van dit typisch mikrobiologisch proces 
blijven vervuld, zal hierdoor de omzetting van het sulfaat onder 
vorming van zwavelijzer bewerkt worden en de oorzaak zijn, dat 
het diep-duin water weinig of geen zwavelzure zouten bevat. 
Heemstede, 24 Februari 1922. 
h Verslagen der Gewone Vergaderingen der Wis- en Naluurk. Afd. 1921. Deel 
XXX, pg. 212. 
*) Het Leidsche Duinwater. Eene hydrologische studie, 1912, pg. 20. 
