196 
konden worden, of van de reactie als zoodanig. Men kan bv. den 
invloed van den druk bestudeeren voor twee ionenreacties in ver- 
dunde waterige oplossing. In dit geval is bij beiden de invloed van 
den druk op de viscositeit en de associatie van het medium gelijk; 
ook de verandering der ionenbewegelijkheden en van de dissociatie- 
graden der gebezigde electroljten zal in beide gevallen ten naastenbij 
gelijk zijn, zoodat in hoofdzaak het specitieke der reactie overblijft. 
Heeft druk dus op de reactie als zoodanig niet invloed, dus alleen 
secundair, dan moet het effect in beide gevallen ongeveer even 
groot zijn. 
Keuze van de reactie. . 
Onder de tot nu toe bestudeerde reacties leende die, door Cohen 
en Kaisbr ') gemeten, zich het best voor vergelijking met een nieuw 
te kiezen geval. Kaiser heeft de verzeeping van aethylacetaat door 
natron, beide 0.01 n. in waterige oplossing, bij 2°. 4 C. bestudeerd. 
Hiermede heb ik nu vergeleken de reactie tusschen broomzuur en 
broomwalerstof, evenzoo in verdunde watei’ige oplossing. 
Het oplosmiddel is dus hetzelfde; in beide gevallen hebben wij te 
maken met een ionenreactie, bij welke slechts sterk gedissocieerde 
electrolyten optreden. Verschillend is, behalve natuurlijk de reactie 
zelf, ook het feit, dat in het door Cohen en Kaiser bestudeerde geval : 
NaOH -f- CH,COOC,H, = CH.COONa + C,H,OH 
of OH' + CH 3 C 00 C,H, = CH 3 COO' + C.H^OH 
voor wat betreft de er aan deelnemende ionen, één ion verdwijnt 
en een ander er voor in de plaats treedt, terwijl bij de hier gekozen 
reactie : 
5 HBr + HBrO, = 3 Br, + 3 H,0 
12 ionen oorspronkelijk aanwezig zijn en slechts niet-electroljten 
overblijven. Hiermede hangt tevens samen, dat laatstgenoemde reactie, 
in verband met het verschijnsel der electrostrictie, gepaard gaat met 
een aanzieidijke positieve volumeverandering. Ook bij eerstgenoemde 
reactie is de volumeverandering positief 0 , samenhangend met een 
sterker hydratatie van NaOH dan van het gevormde NaCOOCHj, 
maar vermoedelijk veel kleiner. Zou dus de invloed van den druk 
met een volumeverandering bij de reactie samenhangen, dan mag 
het effect slechts in grootte, niet wat het teeken betreft, verschillen. 
De reactie tusschen broomzuur en broom waterstof is bestudeerd 
door JüDsoN en Wai.kek'). Zij kwamen tot het resultaat, dat de 
1) Zeitschr. f. physik. Ghem. 89, 338 (1915). 
*) Benrath, Zeitschr. f. physik. Ghem. 67, 501, (1909). 
3) Soc. 73, 410 (1898), zie ook Skrabal, Mon. 36, 211 (1915). 
