310 
oi-gaaii staat, vaii de bijzondere bouw en verrichtingen der organen 
en andere niet eenvoudig meetbare factoren, welke de cephali- 
satie van het centraal zenuwstelsel bepalen. Vergelijken wij den 
Mensch met dieren van gelijk lichaamsgewicht, schakelen aldus den 
factor lichaamsgewicht uit, dan zien wij hem alle dieren ver 
overtreffen. Hij bezit drie maal het hersengewicht van een even 
zware anthropoiede apensoort en ruim zes maal dat van de even 
zware Gazel. Wij kunnen ook zeggen dat de cephalisatie-coëfficient 
k van den Mensch drie maal zoo groot is als die der Anthropoiede 
Apen en ruim zes maal zoo groot als die van de Gazel. 
Voor de Kat en den Tijger mogen wij gelijke cephalisatie aan- 
nemen en zien toch het lichaamsgewicht in veel sterker verhouding 
toenemen dan het herse))gewicht. Hetzelfde vinden wij bij de ver- 
gelijking van de Muis met de Rat, van de Dwergantilope met de 
Beisa-antilo[)e, enz. Blijkbaar zijn de gewichten van hersenen en 
lichaam, ook bij gelijke organisatie van dat oi'gaan, niet eenvoudig 
evenredig aan elkander. De groote soort van hetzelfde genus en ook 
het groote volwassen individu der soort Huishond heeft steeds, met 
betrekking tot het lichaamsgewicht, minder hersengewicht dan de 
kleine soort en het kleine volwassen individu. Wegens gelijkheid 
der dichtheden kari men voor de gewichten ook de volumina stellen 
en het zou dus kunnen zijn, dat een andere maat van het lichaam 
dan de inhoudsmaat, bijvoorbeeld de vlaktemaat, die evenredig is 
met de 'Hi^cht van de inhoudsmaat, waarvoor men ook het ge- 
wicht P van het groote en het gewicht p van het kleine dier kan 
stelleji, de hersenhoeveelheid — volumen of gewicht — der soorten 
bepaalt. Daarvoor schijnt inderdaad veel Ie zeggen, want de zintuig- 
vlakken, de phjsiologische doorsneden der spieren, die de spierkracht 
Itepalen, het oppervlak van hel lichaam, waarvan de stofwisseling 
afhangt, zijn evenredig met de vlaktemaat van het lichaam. De 
hersengewichten E en e van twee, alleen in lichaamsgrootte ver- 
schillende, doch in hun geheele organisatie overigens gelijke dieren 
kunnen wij altijd stellen E=kP’' en e = k}r en dan den relatie- 
exponent r, die de macht van het lichaamsgewicht aangeeft met 
welke het hersengewicht toeneemt en afneemt, berekenen uit de 
log E— loge • , , ^ 
^ ^ ^ log P— log p P 
Vijf-en-twintig jaar geleden vond ik aldus '), gebruik makend van 
b Eug. Dubois, De verhouding van het gewicht der hersenen tot de grootte van 
het lichaam bij de Zoogdieren. Verhandelingen der Kon. Akademie van Weten- 
scliappen te Amsterdam. Tweede Sectie. Deel V, N“. 10. 1897. 
