389 
van het werkelijk bestaan der organische engrainmen en der uit- 
geslepen banen is ons niets bekend. In den grond is deze pliysio- 
logische interpretatie een psjchologisclie in een min of meer phan- 
tastisch piiysiologisch kleed gehuld. 
De gemoedsaandoeningen openbaren zicli op twee wijzen. Door 
de zelfwaarneming weten wij wat een emotie is en uit de nitdruk- 
kingsbewegingen conclndeeren wij wat er in liet gemoed van anderen 
omgaat. Het is bekend, dat deze periphere verschijnselen een zoo 
groote rol spelen, dat sommigen de waarneming daarvan als de 
emotie zelf beschouwen. Deze theorie van Lange en Jaaies wordt 
nog door velen aangeiiangen. Door Lehmann is op grond van vele 
argumenten aangetoond, dat de emotie primair, de nitdrnkkingsbe- 
weging secundair is. Een dezer gronden is, dat de verandering in 
de circulatie, ademhaling enz. later komt dan de werkelijke emotie. 
Het onderzoek waarop deze meening grondt, levert eenig bezwaar 
op, omdat het dikwijls moeilijk is uit te maken, waar precies de 
verandering in het plethysmogram of de ademhaling begint. Daarom 
heb ik dit onderzoek herhaald en tegelijk de psycho-galvanische 
reactie geregistreerd. Bij vergelijking van plethjsmogram en psyclio- 
galvanogram blijkt de laatste veel betrouwbaarder, zooals uit onder- 
staande curven blijkt. Het begin van de reactie is scherp gemarkeerd. 
Ademhaling 
Galvanogram 
Plethysmogram 
terwijl men bij het plethysmogram dikwijls in twijfel verkeert i»ij 
welken polsslag precies de reactie begint. Ook ondeivstaand tabelletje 
wijst duidelijk aan, dat de reactietijden van het psychogalvanogram 
korter duren en veel constanter zijn. 
Deze physiologische reactietijden, waarvan ik hier slechts enkele 
mededeel, zijn belangrijk langer dan de psychologische reactietijden 
op pijnprikkels, die dadelijk met den gevoelsprikkel optreden. 
Hoewel dus de emotie, het psychische dus, als het primaire moet 
worden opgevat, is het toch wel zeker, dat de nitdrnkkingsbewe- 
gingen grooten invloed op aard en grootte van de aandoening uit- 
oefenen. Heftige aandoeningen worden door sterke nitdrnkkingsbe- 
26 * 
