419 
Door de richting van het septum nasale, loodrecht op de schedel- 
basis, beantwoordt dus in dit ontwikkelingsstadium de kop van het 
Lacerta-embryo aan het orthognathe schedeltype, uit figuur 4 is nu 
te zien hoe dit type overgaat in het prognathe. In figuur 4“ is de 
mediaansnede geschetst door het pi imordiaalci’anium van een embryo 
met een koplengte van 4.5 niM. en in figuur 4^ door zulk een met 
een koplengte van 5 mM., de vergrooting is in beide figuren ver- 
schillend. In het embryo met de koplengte 4.5 mM. is in vergelijking 
met het jonger stadium het septum orl)itale sterk vergroot, zeer 
duidelijk is het bovendien zichtbaar, dat de lengteas van het neus- 
septum nu niet meei- loodi'echt ten opzichte van de schedelbasis 
verloopt, doch naar voren geroteerd is. En deze rotatie is bij 
het embi’yo met de koplerigte van 5 m.M. zoover gegaan, dat de 
as van het neusseptum reeds bijna in ’t verlengde ligt van de 
schedelbasis. Bij dit oudere embryo vertoont voorts het septum 
orbitale aanzienlijke resorbtleverschijnselen. Uit de figuren 3 en 4 blijkt 
dus het plaats grijpen van een rotatie van het neusseptum en ge- 
volgelijk van het aangezichtsgedeelte van den schedel. Aanvaiikelijk 
gelegen onder de hersenschedelbasis, (orthognathie) verkrijgt het 
secundair een liggitig vóór de hersenschedel (prognathie). Dat in 
aansluiting aan deze rotatie de plagiostomie overgaat in een teleostomie, 
zij slechts terloops opgemerkt, hoewel aati dit verschijtisel interessante 
opmerkingen zouden vastgeknoopt kunnen worden. 
Het primordiaalskelet der Reptilien beantwoordt dus in vroege 
ontwikkelingsphasen aan het orthognathe schedeltype. En zooals wij 
nu zullen aantoonen vertoont het ontwikkelingsproces bij zoogdieren 
zeer veel overeenstemming met dat bij Reptilien. Van een aantal 
zoogdieren heb ik de omvorming van den schedel bestudeerd, en 
vond bij allen in hoofdzaak dezelfde verschijnselen, als die ik nu 
voor den schedel van Mus decumanus zal gaan beschrijven. 
In figuur 5 is de mediaansnede geschetst door een embryo van 
Mus decumanus van 11.5 mM. In dit stadium is het primordiaal 
cranium voldoetide gedifterentieerd. Wij zullen ons tot het skelet 
bepalen, en alle opmerkingen waartoe de nu volgende serie figuren 
nog aanleiding zouden kunnen geven achterwege laten. De Hypophyse 
is in dit stadium een gesloten blaasje geworden, dat echter nog 
met het epitheel van den mond satnenhangt. Achter de Hypophyse 
strekt zich de basaalplaat uit, die bij Mus in haar volle lengte sub- 
chordaal ligt. Vóór de Hypophyse ligt de balkplaat, die een geringe 
verbreeding dorsaalwaarts vertoont, de aanduiding van het bij 
de Reptilien krachtig ontwikkelde Septum orbitale. Aan de onder- 
zijde ervan hecht zich het Septum nasale vast. Het is niet te miskennen 
28 
Verslagen der Afdeeling Natuurk. Dl. XXXI. A“. 1922. 
