485 
^P=fAg^-V M . ...... (/F) 
waarvan vergel. Hl moet geldig zijn voor buizen, welker diameter 
groot is ten opzichte van de vrije weglengte der corpnscnla, hetgeen 
fnderdaad bij de proeven van Rüttenauer liet geval is. Vergelijking 
Hl is, zooals rtien ziet, met de etnpirische benaderingstormnle van 
Rüttenauer identisch. 
^ 4. Over den invloed van den potentiaal-gradiënt op het druk-e^(ject. 
De ,,em|)irische” invoei'ing van den |)otentiaal-gradiënt door Rütte- 
nauer in de drnk-effect-vergelijking kan op de toetsing aan drie 
soorten waaiiiemingen ternggevoerd worden: 
a. de afhankelijkheid van de waargenomen waarden van het 
druk-effect van den potentiaal-gradiënt, bij eenzelfde stroombnis en 
eenzelfde gas bij verschillende stroomdichtheden; 
b. de afhankelijkheid, wanneer de diameter van de ontladingsbnis 
gevarieerd wordt; 
c. de afhankelijkheid, wanneer de aard van het gas gewijzigd woidt 
Ad a moeten wij opmerken, dat een critische beschonwing van 
de door Rüttenauer gepubliceerde getallen leert, dat de variatie van 
den gradiënt onregelmatig en bovendien geringer is dan de onder- 
p Lp 
linge afwijking der waarden, welke voor 
worden gevonden, 
Agdv M 
welke waarden bij benadering constant dienden te zijn. Zoo wisselt 
bijv. in tabel 4 p. 272 van Rüttenauer’s publicatie de gradiënt voor 
p L p 
argon tnsschen 1,87 en 2,36, terwii! de ,, constante waarde” 
•' Ag.lxM 
maximaal wisselt tnsschen 3,70 eri 4,98. Ovei-igens schijnt de on- 
zekerheid in de bepalingen van den gradiënt niet gering geweest te 
zijn. Terwijl in oïis proefschrift de gradiënt met toename der stroom- 
dichtheid afnam, blijkt deze bij de onderzoekingen in tabel 3 door 
Rüttenauer medegedeeld in zeer geringe male toe te nemen, in 
tabel 5 daarentegen in sterke tnate, af te nemen. Voor deze cate- 
gorie van gevallen kan men dus beter g door een constante waarde 
vervangen en wordt de empirische formule met onze theoretische 
vergelijking (/) identisch. 
Dit is dus in overeenstemming met onze in de vorige publicatie 
(l.c. p. 1180) genite opmerking, dat ,,voor het geval de aard der 
dragers zich niet wijzigt” (dus voor een bepaald gas) en voor ,,niet 
sterk varieerende spanning” (poteniiaalval) a een constante is. 
Ad h. Hier is de experimenteel bepaalde invloed van g onmis- 
kenbaar. Deze invloed is, voor zoover het de gevolgen van g voor 
