517 
deze laatste te bepalen. Zelfs op deze wijze kunnen in het kritisch 
gebied alleen zeer benaderde resultaten verkregen worden. 
De kritische v erschijnselen werden zeer goed waai genomen, zoowel 
wat betreft de typische blauwe opalescentie bij en in de nabijheid 
van het plooipunt, als wat aangaat het verschijnsel der retrograde 
condensatie, hoewel het laatste was beperkt tot een gebied van ten 
hoogste 0.13 graad. 
Als een toelichting van den graad van standvastigheid, welke bij 
de temperatuur- en drukregeling in het Leidsche Laboratorium ver- 
kregen is, kan dienen, dat het 50 mengsel gedurende meer dan 
een uur onder de plooipuntsvoorwaarden gehouden werd, zoodat de 
blauwe opalescentie geregeld te zien was, terwijl een onduidelijke 
meniscus midden in het reservoirtje verscheen en verdween, wanneer 
geroerd werd. Uit de resultaten is een grafiek voor elk 
mengsel geconstrueerd; de begin- en eindpunten van de condensatie 
zijn bepaald op de aangegeven wijze, waarna door deze de giens- 
kromme is getrokken. Het bleek dat de twee-phasen lijn slechts 
weinig afwijkt van een rechte met dien verstande echter, dat in 
het geval van het 50 mengsel bij elke isotheiun het punt, bepaald 
na de condensatie, onder deze lijn ligt. Dit kan niet worden uitge- 
legd als een vertraging in het verschijnen van de vloeistofphase (dit 
zou namelijk het tegenovergesteld effect hebben) ; en de afwijking 
is veel grooter dan een mogelijke waarnemingsfout. 
De nauwkeurigheid van de drukbepaling is tenminste 1 op 5000L 
die van de temperatuuraflezing grooter dan eene tot op 0.02 graad, 
terwijl de waarschijnlijke waarnemingsfout in het volume niet grooter 
is dan 1 op 2000 als één [ihase aanwezig is, en J op 200, wanneer 
twee phaseu aanwezig zijn, afgescheiden van een mogelijke constante 
calibratiefout van ten hoogste 1 op 500. Om deze laatste fout te 
elimineeren, zou het noodig geweest zijn, eenige punten van de 
isotherme van 20° O. van waterstof te melen met dezen piezorneter, 
en de uitkomsten te vergelijken met de nauwkeurige isotherme van 
Schalkwijk. Daar deze groote nauwkeurigheid hier evenwel van 
weinig belang is, heeft dit niet plaats gehad. 
De resultaten voorde twee mengsels worden hieronder gegeven met, 
'p = druk in atmospheren, 
= volume, uitgedrukt in het normaal volume, 
U/,= volume vloeistof, uitgedrukt in volume van het reservoirtje, 
6 = temperatuur op de voorloopige internationale Kelvinschaal, 
verminderd met 273.09. 
h G. A. Crommelin en Mej. E. J. Smid, Amsterdam, Akad. Versl. Juni 1915. 
Leiden. Comm. No. 14:6c. 
