Kolloïdchemie. — J. R. Katz: ,,Een eerste type van opzwelbaar- 
heid met een secundaire complicatie: stojfen, die bij het opzwellen 
van kleur veranderen” . 
(Aangeboden door de Heeren A. F. Holleman en J. Böeseken). 
I. Inleiding. 
In het eerste deel mijner monografie „Die Gesetze der Quellung” 
heb ik op de noodzakelijklieid gewezen, die opzwelbare lichamen, 
welke secundaire complicaties vati het opzwellingsproces vertoonen, 
te ondersclieiden van de andere, meer eenvoudige lichamen, die vrij 
van deze compliceerende omstandigheden zijn. Ik heb toen bij zulke 
meer eenvoudige lichameti de wetten der ongecompliceerde opzwel- 
baarheid bestudeerd. 
Thans ben ik begonnen het tweede deel dier monografie te be- 
werken, waarin deze complicaties bestudeerd worden en de storingen, 
die zij te weeg brengen in de wetten van het verschijnsel. . Het zij 
mij vergund de experimenteele gegevens, die tot basis van dit tweede 
deel strekken zullen, hier ter plaatse te publiceeren, naai-mate zij 
gereed komen. Thans breng ik een eerste geval: de wetten der 
opzwelbaarheid bij een stof, die bij de wateropneming van kleur ver- 
andert, terwijl enkel de verdunning deze klenrsverandering niet ver- 
klaren kan. 
Die stof is het ferrocy aankoper, bekend doordat Pfeffeh het als 
half-doorlatende wand bij zijn proeven over osmotischen druk ge- 
bruikt heeft; het ferrocjaankoper laat water door, rietsuiker niet. 
Het onderzochte preparaat was een Cuprum ferrocjanicum Merck, 
gepoederd en door een fijne zeef gezeefd. In drogen toestand (bijv. 
na maanden lang verblijf in een vacuumexicator boven sterk zwavel- 
zuur) is het een violetzwart poeder ; tijdens het drogen vertoont de 
poedermassa, wanneer niet doorgeschud, talrijke ,, scheuren” en ,, bar- 
sten”, als gevolg van de inkrimping der koi-reltjes bij het waterverlies. 
Laat men nu deze violetzwarte stof waterdamp opnemen, dan ver- 
toont zij in luchtdrogen toestand een hruinviolette kleur; na staan 
in verzadigden waterdamp een lichtbruine kleur, waai'bij de stof 
omstreeks 60 gewiclitsprocenten water opgenomen heeft. Deze 
kleurverandering van bijna zwart tot licht bruin is veel te sterk in 
intensiteit, om door opneming van slechts 60 7o water verklaard te 
kunnen worden, wanneer zij enkel op' de verdunning over een 
