Plantkunde. — F. A. F. C. Went: „Over een nieuwen klinostaal 
volgens het stelsel de Bouter”. 
Reeds meer dan 15 jaar kan ieder plantkundige weten, dat de 
tegenwoordig in gebruik zijnde klinostaten niet aan groote eischen 
van nauwkeni iglieid voldoen. Immers in 1907 heeft van Harkeveed ') 
ons in een uitvoerige studie met de fouten dier instrumenten bekend 
gemaakt. Van hemzelf is trouwens een veel betere klinostaat af- 
komstig, die aan hooge eischen beantwooi’dt, maar die niettegen- 
staande dit, toch in slechts weinige laboratoria wordt aangetroffen. 
De oorzaak daarvan is zeker iu hoofdzaak te zoeken in de, hooge 
kosten, die voor de meeste laboratoria onoverkomelijk zijn. 
Het bovenstaande is wel de voornaamste aanleiding geweest, dat 
de Heer P. A. de Bouter, amanuensis aan het Botanische Labora- 
torium te Utrecht, zich de vraag gesteld heeft, of het niet raogelijk 
zou zijn met veel minder kosten een klinostaat te construeeren, die 
toch aan hooge eischen beantwoordt. Het resultaat van die over- 
wegingen is de samenstelling van een nieuwen klinostaat geweest, 
waarvan ik de beschrijving hier laat volgen. 
In figuur 1 ziet men den klinostaat min of meer schematisch 
weergegeven. Daar is 1 een shuntmotor, die dus dadelijk met volle 
snelheid loopt, door een drijfriem 3 verbonden met een vliegwiel 2- 
aan de as daarvan (4), is een rondsel bevestigd. Met behulp van 
tandraderen wordt de beweging hiervan overgebracht op den 
eigenlijken klinostaat 5. De as van het vliegwiel loopt op kogellagers. 
Het gaat er nu om, dit vliegwiel juist éénmaal in de secunde te 
doen ronddraaien; dit is niet te bereiken door het aantal toeren van 
den motor te wijzigen of door de snaarschijven af te stellen, daal- 
de netspanning van het stadsnet te sterk schommelt. Maar ook bij 
gelijke s[)anning loo|)t de motor niet constant, met name bij ongelijke 
belasting. Daarom is hier gebruik gemaakt van een andere inrichting. 
In den stroomketen van den motor is een weerstand 12 
ingeschakeld in den vorm van een lampje, waardoor het vliegwiel 
iets te langzaam loopt, b.v. een halve omwenteling per secunde. 
Wordt daarentegen die weerstand uitgeschakeld, dan loopt het vlieg- 
b Ph. van Harreveld, Die Unzulanglichkeit der heuligen Klinostaten für reiz- 
physiologische Untersuchungen. Recueil des Travaux botaniques néerlandais. 111. 
1907, p. 173. 
