m 
mediale einden der claviculae. Götte acht het episternum, mede op 
grond van zijn parigen aanleg, ontstaan uit een caudaalwaarts om- 
gebogen deel van den aanleg der clavicula. Vei'der ontstaat z. i. de 
clavicula als blastemateuze uitlooper van den primairen schouder- 
gordel. Volgens Gegenbaur ') daarentegen is het verband van clavi- 
cula en primairen schoudergordel secundair. Hofpmann ’) nam bij cro- 
codilus den parigen aanleg van het epistertium waar. Mede op grond 
van Götte’s onderzoek spreekt hij van een claviculair sternum. 
WiEDERSHEiM koii bij Lacerta geen eigenlijk genetisch verband van 
episternum en clavicula aantoonen, evenmin bij Crocodilus. Wel 
slaagde hij er in de clavicula, welker embryonaal bestaan door 
Götte reeds vermoed was, in rndimentairen voi-m te herkennen. 
Betreffende de verhouding der clavicula tot het scapulo-coracoideum 
deelt WiEDERSHEiM Götte’s meening. Schauinsland ’) vond bij Spheno- 
don geen primairen samenhang van episternum en clavicula, in 
stadia, waarin het mediale gedeelte der laatste nog geen been bevatte. 
Bogoljübski vermeldt behalve een primairen sarnenhang van clavicula 
en scapulo-coracoideum een parigen aanleg van het episternum, 
waarin de verbeening van parige centra uit plaats heeft. De geneti- 
sche verhoudingen van clavicula en episternum preciseert hij niet. 
Alle onderzoekers vonden in episternum en clavicula nimmer 
kraakbeen. Götte en Wiedersheim beschrijven echter een verbeenings- 
wijze, die sterk doet denken aan de vorming van perichondraal been 
om een kern van kraakbeen heen. De beenige clavicula zon eerst 
gootvormig zijn en daarna buisvormig. Daarin zou een weeke merg- 
streng, juist als een kraakbeenaauleg ingesloten worden. Schauinsland 
en Bogoljübski vermelden uitdrukkelijk van een zoo eigenaardig 
verbeeningsproces niets gevonden te hebben. Volgens hen is de merg- 
holte ontstaan door osteoklasten-werkzaamheid. 
Voor het onderzoek stonden mij ten dienste zeventien embrjonen 
van de gewone hagedis, lacerta agilis, welke alle tot transversaal 
gesneden seriën werden verwerkt. (Coupe-dikte 10 fj). Bovendien be- 
vonden zich reeds een twaalftal seriën van Gongylus ocellatus en 
twee van Ptychozoon homalocephalum in de collectie van het 
Ontleedkundig Laboratorium. De orienteering der coupes in het thorax- 
gebied hield ten nauwste verband met den leeftijd der embrjonen. 
Zij waren nl. frontaal op de kaak gesneden. Bij de weinig sterke 
kromming in de nekstreek der oudere embrjonen was dat vrijwel 
‘) C. Gegenbaur, Untersuch. z. Vergleich. Anat. der Wirbelthiere. Zweites Heft : 
Schultergürtel. Leipzig 1865. 
2) G. K. Hoffmann, Niederl. Archiv. f. Zoologie. Bd. V, 1879. 
*) H. Schauinsland, Archiv f. Mikrosk. Anat. u. Entw.gesch. Bd. LVl, 1900. 
