65l 
nitlooper van het scapulo-coraooid. Nog altijd kan men mij tegen- 
werpen, dat het stadinra, waarin deze samen hang nog niet bestond, 
mij niet in handen is gekomen. Daarentegen ware dan mijnerzijds 
aan te voeren, dat liet been in de blastematenze elavicnla het eerst 
dorsaal optreedt en zich in ventrale ricditing vergroot, een ver- 
schijnsel, dat m. i. ook sterk pleit voor het ontstaan van de clavicula 
als nitlooper van het scapnlo-coracoidenm. 
De verdere ontwikkeling van het clavicnlair-blasteem vat ik in 
het kort samen aan de hand van de schemata van tig. 6. In afb. a 
is in den blastematenzen aanleg der clavicula reeds een vrij groote 
beenige clavicula aanwezig. In afb. b doet deze zich nog slechts 
voor als een beenstrook, gelegen in den cranialen rand, van een 
groot, ovei’igens homogeen blastema. In afl) c is in hel genoemde 
blaslema een verdere differentiatie ingetreden. Het bestaat nn uit 
een cel-armer geworden centrum en een dichter mesenchjmatenzen 
rand. In dezen, die een deel van het episternnm voorstelt, treedt 
een begin van been op. Bovendien is een dunne candaal gerichte, 
blastematenze nitlooper opgetreden. Afb. r/ eindelijk geeft den toestand 
van het episternnm aan, vlak voordat linker- en rechteraanleg lot 
een onparig episternnm zullen versmelten. Uit één blastema ontstaan 
dns één clavicula -j- de helft van het episternnm; vermeerderd met 
de tusschen beide gelegen membrana episterno-clavicnlaris, welke 
niets anders is dan het gereduceerde centrum van hel oorspronkelijk 
homogene blastema, en met het strengvormige lig. episterno-clavi- 
cnlare, dat in den laleralen rand van de gelijknamige membraan ligt. 
Wanneer men nu overweegt, dat van dezen gemeenschappelijkeji 
aanleg het eerst alleeti dat deel bestaat, waaruit de clavicula ontstaat, 
dan meen ik te mogen besluiten : Het episternnm wordt parig aan- 
gelegd, vanuit den aardeg van de clavicula. Deze ontstaanswijze 
vereischt: zonder clavicula geen episternnm, een toestand, die bij de 
Rhiptoglossa voorkomt. De toestand, dien men bij adulte crocodilia 
aantreft (wèl een episteimum, geen claviculae) wordt \erklaard door 
Wiedersheim’s bevinding: embryonen van crocodilus bezitten wèl een 
rudimentaire clavicula. Van de eigenaardige verbeeningswijze der 
clavicula, o. a. door Götte beschreven, heb ik niets kunnen vinden. 
Nu moet nog worden nagegaan welke vergelijkend anatomische 
gevolgtrekkingen uit het voorafgaande voortvloeien. 
In de groote samenvattende werken over vergelijkende anatomie 
komt de door Gegenbaüek geformuleerde meeuing lot uiting ; d. w. z. 
aan de craniale begrenzing der fenestra principalis wordt een groote 
zelfstandigheid toegekend. Deze begrenzing, het procoracoid, zou het 
homologon zijn van het gelijknamige schoudergordeldeel der Anura, 
