653 
geen ontogenetische data) zijn wij l)ij geen reptiel gedwongen een 
procoi'acoid aan te nemen, dat liomoloog is met liet procoracoid 
der Ampliibia. 
Door Gegenbaur werd de homologie van het episternum der re|)tilia 
en der mammalia gepostuleerd ; blijkbaar zag hij in den verschillenden 
histologischen bouw (reptilia; been; mammalia: kraakbeen of been) 
en in de verschillende histogenese (re|)tilia; desmale-; mammalia: 
chondrale verbeening) geen bezwaar. Wel werd door Gegenbaur als 
bezwaar gevoeld, dat het episternum der Sauria ventraal, en dat dei- 
zoogdieren craniaal van het stern nm is gelegen. Een ander zwak 
punt in de leer dezer homologie is daarin gelegen, dat het epister- 
num der zoogdieren algemeen als claviculair sternnm wordt begre- 
pen, d.w.z. dat men in dit episternum een product der claviculae 
ziet, en dat daarentegen de meeste onderzoekers, die zich met het 
episternum der Reptilia bezighielden, er niet in slaagden een genetisch 
verband van clavicula en episternum aan te toonen. 
Alleen Götte zag (bij Cnemidophorus) het episternum als caudalen 
uitlooper van de clavicula ontstaan. Welnu, uit de voorgaande casuïs- 
tiek blijkt de genetische samen hang van clavicula en episternum, 
al is die bij Lacerta niet zoo eenvoudig als door Götte voor Cnemi- 
dophorus werd beschreven. Daarmede is een nieuwe overeenkomst 
met het episternum der zoogdieren gevonden. Verder hebben wij 
gezien, dat de episternaalhell’ten eerst geheel kopwaarts van de bo)st- 
beenhelften liggen. Later pas, bij het ontstaan van den longitudinalen 
balk, komt secundair een klein gedeelte van het episternum der 
Sauria ventraal van het sternum te liggen. De verschillend.e ligging 
van het episternum blijkt dus slechts ten deele te bestaan, en zij 
treedt secundair op. Als eenige moeielijkheid bij de homologiseering 
van de episterna van Reptilia en Mammalia blijft dan het histo- 
genetisch verschil. En dat men daaraan niet te veel beteekenis mag 
hechten (in het algemeen) is door Gaupp^ aangetoond. 
Wat betreft de clavicula, van welker aanleg mijn onderzoek den 
primairen samenhang met het scapulo-coracoideum bevestigde : het 
lijkt mij vooralsnog raadzaam, mij niet te mengen in deti strijd, die 
over haar homologie gevoerd wordt, al lijkt mij de door Götte 
ontwikkelde theorie (homologie van de clavicula met het ,,[)rocora- 
coid” der Amphibia, hetwelk hij dan ook clavicula noemt) en waar- 
van zich ook WtEDERSHEiM ■) mede op grond van eigen onderzoe- 
') E. Gaupp, Kopfskelett. in HERTwre’s Handbuch. Jena, 1905. 
R. WiEDERSHEiM, Grundrisz d. Vergl. Anat. d. Wirbelthiere. Vierte Anti. 
Jena 1898. 
