31 
als  iii  den  normalen  stand:  in  het  licht  stonden  de  bladschijven  nu 
vertikaal  omhoog,  in  de  duisternis  daarentegen  horizontaal  uitge- 
spreid. Tegenover  de  zwaartekraelit  bewogen  de  bladeren  zich  dus 
in  onveranderde  richting,  tegenover  het  licht  daarentegen  juist  op 
tegengestelde  wijze  als  nortnaal,  waaruit  blijkt  dat  het  de  zwaarte- 
kracht was  die  in  de  eerste  plaats  de  beweging  regelde  en  den 
evenwichtsstand  van  het  blad  bepaalde. 
Daar  er  thans  nog  zoo  goed  als  niets  bekend  is  omtrent  de  ligging 
der  statocjsten  in  de  bladeren  is  het,  evenals  vroeger  (blz.  25), 
moeilijk  reeds  nii  vermoedens  te  uiten  omtrent  eventueele  verschui- 
vingen welke  die  statische  apparaten  onder  den  invloed  van  het  licht 
zouden  ondergaan,  te  meer  nog  omdat  er  bij  de  slaapbewegingen  een 
zoo  groote  verscheidenheid  heerscht.  Belangrijk  is  het  in  dit  opzicht 
intusschen  voor  eene  verklaritig  in  den  zin  als  hier  bedoeld,  dat  het 
bleek  dat  het  voornaamste  hulpmiddel,  het  statisch  apparaat  zelve, 
ook  in  bladeren  die  slaapbewegingen  uitvoeren,  voorhanden  moet  zijn. 
d.  Hetzelfde  wat  omtrent  de  slaapbewegingen  gezegd  werd,  is 
eigenlijk  ook  van  toepassing  op  de  bewegingen  die  veroorzaken  dat 
de  bladeren  hun  natuurlijken  stand  innemen:  schijnbaar  ondergaan 
zij  daarbij  uitsluitend  den  invloed  van  het  licht,  maar  wederom 
hebben  de  proeven  van  Pfeffek  aangetoond  dat  ook  hier  aan  de 
zwaartekracht  een  zeer  belangrijke  rol  toekomt;  zoo  bv.  kunnen  vele 
bladeren,  wanneer  zij  uit  hun  normalen  stand  gebracht  zijn,  daartoe 
ook  in  het  duister  terugkeeren,  hetgeen  dus  slechts  door  tusschen- 
komst  van  den  zwaartekrachtprikkel  plaats  zou  moeten  hebben. 
Ook  hier  echter  belet  het  gemis  aan  gegevens  omtrent  de  ligging 
der  statocysten  in  de  bladeren,  om  thans  reeds  deze  bewegingen 
in  verband  met  onze  voorstellingen  nader  te  onderzoeken. 
C.  Prikkeling  door  licht  alléén. 
Auxotonische  krommingen  worden  slechts  zelden  door  den  licht- 
prikkel  alléén  veroorzaakt;  het  best  onderzochte  geval  daarvan  is  dat 
der  ,,transver8aal-heliotropie”,  tengevolge  waarvan  bepaalde  bladeren 
zich  loodrecht  op  den  invallenden  bundel  plaatsen.  Haberlandt  ’) 
trachtte  reeds  dadelijk  deze  beweging  te  verklaren  door  aan  te 
nemen  dat  het  middenveld  van  dat  gedeelte  der  buitenlaag,  dat 
tegen  den  onderwand  der  prikkelbare  opperhuidscellen  aanligt,  meer 
gevoelig  is  voor  licht  dan  diens  omgeving.  Wanneer  nu  het  blad 
langs  den  koristen  weg  den  gewenschten  stand  tracht  te  bereiken 
1)  Die  Lichtsinnesorgane  der  Laubblatter,  1905,  p.  127. 
