49 
Het  zal  duidelijk  zijn,  dat  men  bij  deze  geleidelijke  overgangen 
nooit  scherpe  grenzen  voor  de  verschillende  gebieden  zal  kunnen 
vaststellen.  De  gewone  beoordeelit)g,  door  zacht  schudden  of  roeren, 
kan  niet  anders  dan  globaal  zijn.  Wij  hebben  nagegaan  of  met  het 
microscoop  misschien  scherpere  criteria  konden  gevonden  worden, 
maar  het  bleek,  dat  de  vorming  van  klon)pjes  van  eenige  of  vele 
rubberbolletjes  ook  zeer  geleidelijk  zonder  scherpe  ovei-gangen  ver- 
liep, en  dat  het  afnemen  en  tot  stilstand  komen  van  de  Brownsche 
beweging  evenmin  een  scherpe  afgrenzing  mogelijk  maakte. 
Wij  hebben  ons  dus  bij  de  meeste  serieproeven  tot  beoordeeling 
op  het  oog,  met  de  roerstaaf,  beperkt,  en  dit  alleen  hier  en  daar 
door  microscopische  waarnemingen  aangevuld.  Korten  tijd,  ongeveer 
een  kwartier,  na  het  toevoegen  van  het  zuur,  werd  de  eerste  be- 
oordeeling gedaan,  die  in  sommige  gebieden  al  afdoende  is.  De 
hoofdwaarneming  volgde  twee  uur  nadat  het  mengsel  gemaakt  was, 
en  deze  werd  den  volgenden  ochtend  geconti-oleerd,  namelijk  of  dan 
een  zooveel  verdei-  gevorderd  stadium  bereikt  was  als  men  van  den 
toestand,  zooals  die  twee  uur  na  de  zuurtoevoeging  was,  mocht 
verwachten.  Om  een  voldoende  overzichtelijk  geheel  te  krijgen 
hebben  wij  in  de  volgende  paragrafen  de  waarnemingen  eenigszins 
vereenvoudigd  weergegeven;  aan  de  klassificaties  ,, slierten”,  ,, ge- 
schift”, ,,brij”  en  ,,coagulatie”  is  dus  de  beteekenis  toe  te  kennen 
van  geleidelijk  in  elkaar  overgaande  afscheidingstoestanden  zooals 
die  boven  geschetst  zijn. 
In  den  regel  werd  met  50  cc.  vloeistof  per  bepaling  gewerkt,  die 
in  een  bekerglaasje  open  aan  de  lucht  bleef  staan  tot  den  volgenden 
dag,  voor  de  laatste  controle-waarneming.  Bij  zeer  kleine  hoeveel- 
heden zuur  werd  het  mengsel  van  latex  en  water  met  een  maat- 
cylinder  afgemeten  en  het  zuur  uit  een  buret  toegevoegd  ; de  aflezing 
van  de  verdunde  latex  behoefde  dan  niet  nauwkeuriger  dan  op  Vs  of 
1 cc.  te  geschieden,  maar  het  zuur  moest  nauwkeurig  tot  op  een 
druppel  afgemeten  worden,  vooral  bij  de  zeer  verdunde  latices  waai- 
de coagulatiestrook  smal  en  scherp  begrensd  is.  Bij  mengsels  met 
grootere  hoeveelheden  zuur  werd  steeds  de  al  of  niet  verdunde  latex 
met  het  al  niet  verdunde  zuur  gemengd  in  zoodanige  hoeveelheden, 
dat  het  totaalvolume  50  cc.  was,  terwijl  de  vloeistof,  die  meer  dan 
de  helft  van  het  totaalvolume  uitmaakte,  het  eerst  werd  ingeschonken 
en  de  andere  daarbij  gevoegd.  Vooral  in  het  gebied  van  zeer  veel 
zuur,  of  bij  het  gebruik  van  sterk  zuur,  moet  men  direct  zeer 
krachtig  roeren,  zoodat  niet  plaatselijk  coagulatie  plaats  heeft,  daar 
hierdoor  zuur  ingesloten  zou  worden,  dat  bij  verder  roeren  niet  meer 
vrij  komt,  zoodat  men  een  verkeerd  beeld  zou  krijgen.  Door  een- 
4 
Verslagen  der  Afdeeling  Natuurk.  Dl.  XXXII.  A®.  1923. 
