29 
mogelijk  is  ook  van  de  laterale  geotropie  een  eenvoudige  verklai'ing 
te  geven. 
Een  terug\'erplaatsing  van  liet  ap[)araat  tot  den  oorspronkelijken 
stand,  aan  den  basalen  dwarswand,  zon  weer  de  negatieve  geotropie 
doen  optreden,  welke  de  oprichting  der  stengels  na  afloop  van  het 
winden  en  het  aandrukken  der  windingen  legen  het  stennsel  ver- 
oorzaakt. 
De  stengeltorsies,  welke  als  bijkomend  verschijnsel  vaak  optreden, 
en  die  wellicht  ook  op  den  zwaartekrachtprikkel  berusten,  moeten 
hier  onbesproken  blijven. 
B.  Prikkeling  door  zwaartekracht  en  licht. 
Vele  plantendeelen  krommen  zich  onder  den  invloed  van  ongelijke 
lielichting,  omdat  deze  een  ongelijkheid  in  den  lengtegroei  aan  ver- 
schillende zijden  van  het  plantendeel  veroorzaakt  (helioiropie).  Omdat 
liei  hier  wederom  verschijnselen  van  lengtegroei  betreft,  moeten  deze 
bewegingen  hier  beschouwd  worden  als  veroorzaakt  door  zwaarte- 
kracht en  licht  beide. 
Het  is  bekend  dat  licht  bepaalde  bewegingen  van  het  protoplasma 
kan  te  voorschijn  roepen ; de  zwerms|)oren  begeven  zich  naar  de 
lichtbron  toe  (positieve  phototaxis),  waarbij  het,  volgens  de  proeven 
van  Engei.mann,  het  ongekleurde  deel  der  zwerms|)ore  is,  dat  den 
prikkel  ontvangt ; wanneer  groene  cellen,  na  in  het  donker  verkeerd 
te  hebben,  aan  het  licht  worden  blootgesteld,  ondergaan  de  blad- 
groenkorrels  een  plaatsverandering,  om  in  het  donker  wederom  tot 
den  oorspronkelijken  stam!  terug  te  keeren. 
Een  invloed  van  het  licht  0[)  de  ligging  van  het  statisch  a|)paraat 
zoude  reeds  om  die  redenen  verre  van  onaannemelijk  zijn,  maar 
zulk  een  invloed  moet  nog  waarschijnlijker  worden  wanneer  uit 
verschillende  voorbeelden  zal  blijken  dat  het  aannemen  van  een  ge- 
lijksoortige verplaatsing  van  het  apparaat,  dus  in  de  richting  naai- 
de lichtbron  toe,  kan  leiden  tot  een  eenvoudige  verklaring  van  zeer 
verschillende  bekende  verschijnselen. 
a.  Positieve  en  negatieve  heliotropie. 
In  den  vertikalen  stand  zoude,  zooals  vroeger  gezegd  werd,  bij 
hoofdstengel  en  hoofd  wortel  hot  middenveld  van  het  statisch  apparaat 
tegen  den  ondersten  dwarswand  van  de  statocyst  aanliggen ; worden 
deze  plantendeelen  daarna  door  zijdelingsch  licht  getrotfen  en  de 
apparaten  daardoor,  zooals  wij  zooeven  onderstelden,  in  de  richting 
naar  de  lichtbron  toe  verschoven,  dan  kunnen  die  doelen  niet  meer 
in  evenwicht  zijn,  en  dan  kan  de  stengel  den  nieuwen  evenwichts- 
