12 
liet  optreden  eener  stijgende  electro- viscositeit  door  iiydroxyl-ionen 
bij  caseïne,  die  van  Dr.  Bungenberg  de  Jong  hetzelfde  bij  arnylum  ^). 
Juist  dit  positieve  effect  is  dus  een  krachtig  argument  voor  onze 
zienswijze. 
4.  Er  rijzen  intusschen  twee  bedenkingen.  De  eerste  is : is  NH,, 
en  evenzeer  is  SO^  in  benzol  een  electrolj  t?  Voor  de  vorming  van 
een  OH-ion  uit  NH^OH,  resp.  een  H-ion  uit  H^SOg  is  de  aanwezig- 
heid van  water  vereischte.  Berekent  men  echter,  hoeveel  water 
noodig  is  bij  de  zeer  kleine  concentraties,  waarom  het  hier  gaat, 
dan  vindt  men  waarden,  die  slechts  een  klein  deel  der  oplosbaarheid 
van  water  in  benzol  zijn,  een  hoeveelheid,  die  in  benzol,  dat  niet 
onder  bizondere  voorzorgen  gedroogd  is,  zeker  steeds  aanwezig  is. 
Een  tweede  bedenking  zou  de  vraag  kunnen  leveren,  of  de 
electroljten  in  benzol  wel  voldoende  gedissocieerd  zijn  om  deze 
verschijnselen  op  haar  rekening  te  stellen.  De  onderzoekingen  van 
Wai.den^)  kunnen  ons  echter  in  dit  opzicht  genist  stellen.  Gelijke 
dissociatie  in  twee  oplosmiddelen  wordt  bereikt  bij  verdunningen, 
die  zich  verhouden  als  de  derde  machten  der  dielectriciteitsconstanten, 
d.i.  voor  de  verhouding  benzol- water  4,7  X lOk  De  volgorde  der 
sterkten  is  dus  in  twee  oplosmiddelen  dezelfde.  Berekent  men  nu 
v olgens  Walden  de  a voor  HCl  in  benzol,  conc.  1 mMol  per  Liter, 
rekening  ermede  houdend,  dat  de  constante  nit  de  verdunningswet 
van  OsTWALD  verandert  evenredig  aan  vle  concentratie  der  onge- 
dissocieerde moleculen,  dan  vindt  men  « = 0,32.  Hier  is  dus  nog 
een  belangrijke  splitsing.  Bij  een  zwak  zuur  als  benzoëzuur  wordt 
de  dissociatie  door  benzol  wel  sterker  verlaagd  ten  opzichte  van 
die  in  water,  maar  ze  is  toch  in  de  concentraties,  die  hier  in ’t  spel 
zijn,  niet  minder  dan  1/200  van  die  in  water. 
Er  is  intusschen  een  markant  verschil  tusschen  de  electroviskeuse 
verschijnsels  in  water  en  die  in  benzol.  Terwijl  in  water  de  curven 
voor  kationen  van  gelijke  valentie  samenvallen,  is  dat  voor  onze 
curven  hier,  hoewel  ze  alle  het  H-ion  als  ontladend  ion  hebben 
(HgClj  uitgezonderd),  niet  het  geval.  Men  krijgt  den  indrnk,  dat  de 
werkelijke  H-ionen  concentratie  hier  een  rol  speelt -.  de  anorganische 
zuren  toch  ontladen  in  de  volgorde  hunner  sterkte.  De  twee  organi- 
sche zuren  zijn  wel  sterker  dan  H^S,  maar  organische  anionen 
werken  door  hun  grootere  adsorbeerbaarheid  de  otitlading  altijd 
h Nog  ongepubliceerd;  zie  intusschen  voor  caseïne  W.  Paüli,  Kolloidchemie 
der  Eiweisskörper,  81  e.v.  (Dresden-Leipzig  1920)  en  voor  amylum  M.  Samec, 
Koll.  Beili.  4,  132  (1913),  5,  141  (1914)  enz. 
-)  P.  Walden,  Z.  physik.  ühein.  24,  363  (1920). 
