164 
Wat  nn  de  ontstaanswijze  van  dit  gesteente  betreft  kan  de  ver- 
ondei'Stelling  geuit  worden,  (totdat  liet  stelsel  H,0  — MgO  — FeO — 
FejOj — SiO,  onderzocht  zal  zijn)  dat  het  inagina,  waaruit  dit  ge- 
steente ontstond,  onder  een  zoodanigen  druk  kristalliseerde,  dat  de 
gasvormige  bestanddeelen  (voornl.  waterdamp)  niet  konden  ont- 
vvijken  en  dus  in  het  gesteen  te-comp!ex  van  den  aan  vang  der  kris- 
tallisatie af  moesten  worden  opgenomen  en  zoo  aanleiding  gaven 
tot  primaire  serpentijn vorming.  Chemisch  nitgedrnkt ') : de  kristal- 
lisatie begint  in  het  serpentijnveld  en  eindigt  in  een  punt  serpentijn- 
olivijn  (magnetiet?)  dat  waarschijnlijk  dicht  bij  de  verbindingslijn 
olivijn-serpentijn  gelegen  is  (daar  FejO^  in  olivijn-serpentijnmaaksel 
slechts  weinig  plaats  inneemt),  voor  het  geval  van  eutecticum  aan 
dezelfde  zijde  als  het  punt  Fe^O^  gelegen,  in  geval  van  resorptie  in 
het  gemeenschappelijk  veld  van  serpentijn-olivijn  gelegen. 
Men  kan  het  vermoeden  oppei-en,  dat  bij  andere  peridotieten, 
waar  eerst  olivijn  kristalliseerde,  die  druk  geringer  geweest  is, 
waardoor  de  gassen  bij  den  aanvang  der  kristallisatie  weliswaar 
eerst  kondeti  ontwijken,  maar  naderhand  bij  algeheele  kristallisatie 
toch  weei-  opgenomen  werden,  waardoor  in  zulke  gevallen  serpen- 
tinisatie  van  olivijn  als  een  apomagmatisch  (hjdrothermaal)  proces 
zou  kunnen  worden  opgevat.  Chemisch  gesproken:  de  kristallisatie 
begint  dan  in  het  olivijnveld,  het  stabiliteitsveld  van  de  olivijn 
wordt  daarna  bij  toenemenden  druk  verlateti  en  dat  van  de  serpen- 
tijn bereikt.  Dat  daarbij  magnetiet  afgescheiden  moet  worden,  is  na 
het  vorenstaande  duidelijk.  Ook  komt  magnesium  beschikbaar  hetzij 
voor  periklaas,  picotiet,  of  magnesiet.  Daar  de  gassen  zich  naar 
boven  begeven,  is  het  duidelijk,  dat  serpentinisatie  voornamelijk  zal 
optreden  in  de  bovenste  zones  van  peridotietmassieven  en  op 
barsten  in  het  stollende  en  dus  krimpende  peridotietmassief. 
Daar  de  erosie  van  boven  naar  beneden  werkt,  worden  in  het 
eerst  deze  randdeelen  blootgelegd,  waardoor  men  in  het  veld  dus 
in  vele  gevallen  de  serpentijn  eerst  en  de  olivijn  daarna  vinden 
zal;  hetgeen  de  m.i.  onjuiste  veronderstelling,  dat  serpentijn  een 
verweeringsproduct  zou  zijn,  in  de  hand  gewerkt  heeft. 
Nadat  het  bovenstaande  tieergeschreven  was  (Augustus  ’22)  kwam 
mij  op  29  December  de  scheikundige  analyse  ter  hand. 
Van  een  monster,  zooveel  mogelijk  van  magnetiet  bevrijd,  weid 
' ) Ter  vereenvoudiging  is  daarbij  aangenomen,  dat  serpentijn  en  olivijn  zéér 
bepaalde  verbindingen  zouden  zijn,  hetgeen  natuurlijk  niet  het  geval  is.  Voor  het 
temperatuur-druk  diagram  van  het  vijfstoffenstelsel  zou  men  een  zes-  of  zeven- 
dimensionale  ruimte  moeten  gebruiken  hetgeen  het  overzicht  niet  bevordert. 
