Anatomie.  — 0.  H.  Dijkstra:  „De  ontwikkeliiu/  van  het  schouder- 
blad bij  den  Mensdi”. 
(Aangeboden  door  de  Heeren  L.  Bolk  en  J.  Boekk.) 
In  tegenstelling  met  de  clavicula  is  de  ontwikkeling  van  de 
scapula  nog  betrekkelijk  weinig  bestudeerd.  Men  vindt  in  de  hand- 
boeken der  anatomie  (Cünningham,  Gegknbauek,  Raubek-Kopsch, 
Merkel,  Poirier — Charpy,  Testüt)  slechts  algemeenheden,  zooals  de 
mededeeling,  dat  het  schouderblad  begint  te  verheenen  in  de  nabij- 
heid van  bet  collum  scapulae  aan  liet  einde  van  de  tweede  of  in 
het  begin  van  de  derde  maand.  Poirier  en  Charpv  spreken  van  een 
beginnende  verbeening  tusschen  den  40'?"  en  5(P"  dag.  Bardei.eben 
vermeldt  een  periostale  ossiücatie  (zooals  bij  de  dekbeenderen  van 
den  schedel)  naast  en  onder  de  spina  scapulae  aan  het  einde  van 
de  10®  week. 
Slechts  Bryce  in  Quains’  Elements  of  Anatomy  is  uitvoeriger. 
Volgens  zijn  opgaven  is  het  schouderblad  in  de  6®  week  gelieel 
kraakbeenig  aangelegd,  proc.  acromialis  en  proc.  coracoïdeus  zijn 
aanwezig,  maar  de  spina  scapulae  ontbreekt.  (Echter  re|)roduceert 
Bryce  de  afbeelding  van  Lewis  *),  waarop  wel  een  spina  aangegeven 
is).  In  de  8®  week  begint  de  ossificatie  met  een  beenkern  nabij  het 
collum  scapulae,  die  zich  uitbreidt  tot  een  driehoekige  plaat,  aan 
welker  bovenrand  de  spina  in  de  3'?  maand  als  een  lage  richel  ver- 
schijnt. Bij  den  neonatus  bestaan  coracoïd  en  acromion,  margo 
vertebralis  en  de  rand  van  de  spina  nog  uit  kraakbeen.  Deze  be- 
schrijving van  Bryce  komt  vrijwel  overeen  met  die,  welke  men 
vindt  in  het  handboek  der  embr-yologie  van  Broman  en  dat  van 
Keibel  en  Mat.l,  waarin  dit  onderwerp  door  Bardeen  is  behandeld. 
Broman  vermeldt  evenals  Bryce,  dat  aan  de  kraakbeenige  scapula 
geen  spina  aanwezig  is.  Echter  reproduceert  ook  hij  dezelfde  figuur 
van  Levvis,  waarop  wel  een  spina  is  aangegeven.  Kollmann,  Schenck, 
Minot,  Parker  laten  zich  over  de  eerste  ontwikkeling  van  het 
schouderblad  niet  uit  en  bespreken  slechts  stadia,  die  reeds  groofen- 
deels  verbeend  zijn.  Braus  in  Hertwig’s  Entwickelungsgeschichte  en 
ook  Hertwig  zelf  vermelden  een  afzonderlijke  beenkern  in  de  spina 
scapulae;  volgens  den  laatste  zou  bij  den  neonatus  de  spina  soms 
')  Am.  Journ.  Anat.  Vol.  1.  1901—02. 
Verslagen  der  Afdeeling  Natuurk.  Dl.  XXX 11.  A®.  1923. 
21 
