322 
nog  iiil  kraakbeen  bestaan,  volgens  Küllikek  (aangehaabi  door  Badk, 
Airli.  t'.  inikr.  Anal.  LV)  zon  dil  laatste  zelfs  steeds  liet  geval  zijn. 
De  nitvoerigsle  niededeelingen  over  de  ontwikkeling  van  het 
schouderblad  zijn  die  van  BayoE  en  Bkoman.  Blijkens  hun  figuren 
onlleenen  zij  hun  opgaven  aan  Lkwis,  die  in  het  American  Journal 
of  Anatoinj  (Vol.  1 1901 — 02)  een  uiivoerige  beschrijving  van  de 
eerste  ontwikkeling  van  de  voorste  extremiteit  geeft.  Zijn  opgaven 
komen  grootendeels  overeen  met  de  reeds  vermelde  van  Brycic. 
Omtrent  de  spina  scapulae  echter  heerscht  verschil  van  meening. 
Volgens  Levvis  zou  de  spina  waarschijidijk  ontstaan  uit  den  boven- 
rand van  het  schouderblad.  Deze  margo  superior  verdikt  zich  en 
splitst  zich  vervolgens  in  een  mediale  en  een  laterale  lip.  De  me- 
diale lip  wordt  de  definitieve  margo  superior,  de  laterale  wordt 
spina  sca|)ulae. 
Hagen  ')  beschrijft  een  schouderblad  van  een  embrjo  van  17  inM. 
lengte.  De  spina  scapulae  is  afwezig,  de  proc.  coracoïdeiis  is  groot, 
de  proc.  acromialis  klein.  Hel  laatste  is  in  tegenspraak  met  de 
rnededeeling  van  Lewis,  die  juist  een  relatief  groote  processus  aci'O- 
mialis  aangeeft. 
Dit  literatuuroverzicht  zou  onvolledig  zijn,  als  niet  de  belangrijke 
studie  van  Ruthkkfokd die  de  ontwikkeling  van  het  schouderblad 
tot  in  t)ijzonderheden  onderzocht  heeft,  vermeld  werd.  Hij  vervaar- 
digde, evenals  Lkwis,  wasmodellen  van  het  skelet  van  den  schou- 
dergordel  en  vond  o.  m.,  dat  de  spina  scapulae  ontstaat  door  zeer 
vroege  verbeeniiig  van  kraakbeenachtige  cellen,  (derivates  of  cartilage 
cells),  tnsschen  M.  supra-  en  infraspinatus  gelegen. 
Uit  dit  overzicht  is  wel  duidelijk,  dat  de  wijze  van  ontwikkeling 
van  het  schouderblad  bij  den  mensch  nog  onvoldoende  bekend  is. 
De  vorm  in  de  eerste  ontwikkelingsstadia  wordt  verschillend  be- 
schreven, over  de  ontstaanswijze  van  de  spina  treft  men  tegenstrij- 
dige meeningen  aan  en  uit  het  vervolg  dezer  rnededeeling  zal 
blijken,  dat  dit  niet  de  eenige  verscdiilpunten  zijn. 
Teneinde  de  ontwikkeling  van  het  schouderblad  bij  den  mensch 
te  kunnen  vervolgen,  vervaardigde  ik  van  verschillende  ontwikke- 
lingsstadia wasmodellen.  Van  het  jongste  embryo,  ter  lengte  van 
16  millimeter  is  de  wasreconstructie  in  tig.  1 afgebeeld.  Het  schou- 
derblad is  van  de  laterale  zijde  en  van  boven  gezien,  geschetst. 
Aan  dezen  gereconstiueerden  vorm  tilijkt  het  volgende; 
1"^.  Het  schoudertilad  ligt  in  een  sagittaal  vlak  zoo,  dat  de  onderste 
')  Arcli,  f.  Anat.  u.  Knlwickel.  Gesch.  1900. 
