368 
phospliaatlagen  zijn  dus  van  Beneden-Oligoceenen  ouderdom,  althans 
gevormd  in  den  aanvang  der  Oligoceene  transgressie. 
Voor  vergelijking  met  gelijksoortige  vormingen  komen  dus  in  de 
eerste  plaats  de  Oligoceene  pliosphaatlagen  in  de  Noordduitsche 
laagvlakte  in  aanmerking,  waarvan  die  te  Helmsledt  ons  door  de 
onderzoekingen  van  VoN  Koenem  en  H.  B.  Geinitz  ‘)  zijn  bekend 
geworden.  Het  blijkt,  dat  alle  in  Twente  aangetroflfen  vormen,  be-  i! 
halve  Oxyrhina  Desori,  bij  laatstgenoemde  plaats  worden  gevonden,  j! 
waaruit  de  gelijkwaardigheid  der  beide  afzettingen  blijkt.  i 
Dit  geeft  mij  aanleiding  over  de  vorming  der  phosphaatknollen 
eenige  opmerkingen  te  maken.  Dooi-  de  meeste  auteurs  is  veronder- 
steld, dat  de  min  of  meer  afgeronde  vorm  dezer  lichamen  door 
afrolling  zou  ziju  ontstaan,  een  meening,  die,  blijkens  de  geciteerde 
zinnen  uit  het  Eindverslag,  nog  in  den  laatsten  tijd  wordt  gehul- 
digd. Hiertegen  is  aan  Ie  voeren,  dat  de  vorm  der  knollen  in  vele  ! 
gevallen  niet  afgerond  is,  maar  min  of  meer  onregelmatig,  ja  zelfs 
dikwijls,  zooals  reeds  Staring*)  opmerkt,  uit  een  paar,  of  uit  meer 
ronde  knollen  schijnt  te  zijn  samengesteld.  Vaak  zijn  de  haaietanden 
gedeeltelijk  in  een  ongeveer  ronden  phosphaatknol  ingesloten,  het 
uitstekende  gedeelte  is  echter  in  het  geheel  niet  afgeslepen,  wat  met 
de  vermoedelijke  ontstaanswijze  niet  in  overeenstemming  te  brengen  is. 
H.  B.  Geinitz  nam  aan,  dat  de  afrolling  der  knollen  in  het  Jong- 
Tertiair  zou  hebben  plaats  gevonden  ; hij  grondde  deze  meening  op 
de  aanwezigheid  in  de  door  hem  onderzochte  lagen  van  Myliobates 
en  van  Ijamna  cuspidala,  die  toen  slechts  in  het  Plioceen  waren 
aangetrotfen.  Dit  laatste  nu  kau  in  de  Üverijselsche  pliosphaatlagen, 
waar  deze  resten  eveneens  worden  aangetrotfen,  niet  het  geval  zijn, 
want  de  jongere  lagen  van  het  Oligoceen  zijn  hier  ook  aanwezig. 
Het  [lalaeontologisch  argument  voor  het  ontslaan  van  den  afgerondeii 
vorm  door  afrolling  is  hier  niet  houdbaar.  We  moeten  wel  aannemen, 
dat  na  de  vorming  der  phosphaatconcreties  de  ligging  der  lagen  ' 
onveranderd  gebleven  is;  een  meening,  die  op  andere  gronden  reeds 
door  Dr.  W.  P.  A.  Jonker  *)  verdedigd  is.  j 
Tenslotte  betuig  ik  mijn  hartelijken  dank  aan  den  heer  J.  Bernink, 
directeur  van  het  Museum  ,,Natura  Docet”  te  Denekamp,  die  mij 
het  door  hem  verzamelde  materiaal  wel  willend  ter  beschikking  stelde. 
'l  H.  B.  Geinitz,  Die  sogenannten  Koprolietheiilager  von  Helmsledt,  Biidden- 
stedt  imd  Scldeweke  bei  Harzbiii  g.  Abliandlungen  der  Naturwiss.  Geselschaft  ,lsis” 
in  Dresden.  1883,  p.  3—14. 
II.  B.  Geinitz,  Ueber  neue  Kunde  in  den  Pliospbatlagern  von  Helmsledt,  Büd- 
denstedt  und  Scldeweke.  Isis,  1883,  p.  37 — 46. 
2)  W.  H.  C.  Staring,  De  bodem  van  Nederland.  2e  deel.  Haarlem,  1860,  p.  195. 
’h  W.  P.  A.  Jonker,  Het  ontstaan  van  pbosphorieten.  Handelingen  van  bet  17e 
Natuur-  en  Geneeskundig  Congres,  1920,  p.  94  — 96. 
