395 
een  samenhang  tnssclien  (wee  groepen  \’an  verschijnselen  \'an  liet 
grootste  belang  zijn.  Maar  zoover  zijn  wij  nog  niet  en  men  kan 
zelfs  zeggen  dat  de  onderstelde  lengteveranderingen  weinig  passen 
bij  wat  wij  gewoon  zijn  ons  voor  te  stellen.  Dit  blijkt  b.v.  in  het 
geval  van  een  stationair  electriseh  veld.  Daarin  bestaat  van  de 
componenten  F„  alleen  de  gewone  electrostatische  potentiaal 
en  volgens  (13)  zou  dus  de  lengte  van  een  staaf,  onafhankelijk  van 
j zijn  beweging,  in  den  loop  van  den  tijd  voortdurend  in  dezelfde 
1 richting  veranderen.  Had  men  twee  aan  elkander  gelijke  staven, 
i eerst  naast  elkander  liggende  op  de  plaats  1 en  bracht  men  dan, 
{ terwijl  de  eerste  daar  blijft,  de  tweede  naai-  de  plaats  2,  waar  de 
I potentiaal  liooger  of  lager  dan  in  1 is,  om  hem  na  eenigen  tijd 
j naar  de  plaats  1 terug  te  brengen,  dan  zou  tusschen  de  lengten 
I een  verschil  zijn  ontstaan,  dat  van  het  potentiaalverschil  tusschen  de 
plaatsen  1 en  2 zou  afhangen  en  des  te  grooter  zou  zijn  naarmate 
de  tweede  staaf  langer  van  de  eerste  verwijderd  was  geweest, 
j Zoo  lang  deze  en  dergelijke  lengteveranderingen  in  een  electro- 
] magnetisch  veld  nog  niet  zijn  waargenomen  of  wel  zoolang  zij, 
I indien  men  ze  op  grond  van  een  kleine  waarde  der  constante  ).  in 
I (17)  voor  onwaarneembaar  wil  houden,  niet  door  andere  overwe- 
j gingen  aannemelijk  zijn  gemaakt,  zou  ik  er  de  voorkeur  aan  geven, 
j in  elk  punt  van  R^  den  viertal llgen  electromagnetischen  potentiaal 
i in  te  voeren,  zonder  daaraan  nog  een  andere  physische  beteekenis 
j toe  te  kennen. 
Het  verdient  nog  opmerking  dat,  zoo  men  niet  anders  wil  doen 
dan  de  lengte  van  onmiddellijk  naast  elkander  liggetide  staven  ver- 
gelijken, de  waarneming  alleen  de  grootheden 
ÖP„  dn 
d.i;^ 
(verschillen  of  veranderingen  vari  potentiaalwaarden)  kan  leeren 
kennen.  Zooals  de  zaak  in  het  voorgaande  werd  voorgesteld  zou 
men  echter  in  de  wereldfiguur  met  haar  coördinaten  en  ^-waarden 
het  middel  hebben  om  de  lengte  van  een  enkele  staaf  (in  natuurlijke 
maat)  te  bepalen,  zoodat  men  ook  eiken  teiun  in  het  tweede  lid 
van  (13)  uit  de  waarneming  zou  kunnen  atleiden.  Er  zou  dus  deze 
tegenstelling  bestaan,  dat  men  de  waarden  der  vier  potentialen  zelf 
kon  vinden,  terwijl  uit  de  electromagnetische  verschijnselen  slechts 
hunne  differentiaalquotienten  kunnen  worden  afgeleid.  Deze  tegen- 
stelling kan  echter  misschien  door  een  andere  inkleedijig  der  theorie 
worden  weggenomen. 
^ 11.  Ten  slotte  moge  hier  nog  iets  worden  gezegd  van  de  theorie 
