511 
telingen  per  sec.),  dan  treedt  gewoonlijk  al  heel  spoedig  subjectieve  rhylhmiseering 
op;  de  pp.  neemt  telkens  de  2e  of  telkens  de  3e  aanraking  sterker  waar,  geheel 
op  dezelfde  wijze,  als  dit  voor  gehoors-  en  gezichtsprikkels  het  geval  is.  Ook  de 
neiging  om  bij  langzame  tempi  eerder  een  2-takt,  bij  snellere  een  3-  of  een  i-takt 
waar  te  nemen,  is  duidelijk. 
Na  eenige  oefening  kan  de  pp.  willekeurig  elk  oogenblik  een  ander  rhythme, 
stijgend  of  dalend,  voelen.  Zeer  groot  is  de  invloed  van  suggestie  van  builen  af, 
maar  gewoonlijk  geeft  een  proefpersoon  bij  een  bepaalde  snelheid,  waarin  de 
prikkels  elkaar  opvolgen,  aan  een  bepaald  rhythme  de  voorkeur,  meestal  aan  een 
dalenden  2-takt  t — — ) of  aan  een  dalenden  3 takt  { — ^).  Maar  ook  andere, 
meer  gecompliceerde  takten  kunnen  zich  voordoen. 
Deze  proef,  hoe  eenvoudig  ook,  schijnt  ons  toch  van  groole  he- 
teekenis  voor  de  verklaring  van  het  wezen  van  de  ,, subjectieve 
Rhjthiniseering”.  Immers,  ze*  toont  aan,  dat  dit  niet  een  verscliijnsel 
is,  dat  tot  gehoors-  en  gezichts-gewaarvvordingen  be|)erkt  blijft.  Ze 
geeft  aatdeiding  tot  de  veronderstelling,  dat  prikkels  op  alle  zin- 
tuiggebiedeu,  wanneer  ze  aan  de  bekende  voorwaarden  voldoen, 
rhvthrnisch  kunnen  worden  waargenomen. 
Vragen  we  ons  eerst  af,  wat  eigenlijk  die  subjectieve  rhjthmi- 
seering  beteekent.  Regelmatig  periodiek  tei  iigkeerende  ,,Betonnngs- 
unterschiede”,  ,,Innerliche  Znsammenfassiing”  tot  groepen  (Mf:u]\iann 
(2)),  en  andere  veel  gebruikte  termen  zijn  alleen  omschrijvingen, 
van  wat  er  in  ons  omgaat,  geven  echter  geen  vei'klaritig  voor  het 
ontstaan.  Ook  de  voorstellingen  van  rhythmische  bewegingen  als 
dansen,  draven  van  een  paard  e.a.,  welke  dikwijls  bij  de  subjectieve 
rhythmiseering  associatief  worden  opgewekt  (Koitka  (3)),  kunnen, 
daar  ze  slechts  bijkomstig  zijn,  niet  ter  verklaring  dienen. 
De  zelfwaarneming  en  de  juiste  weergave,  van  wat  er  in  ons 
omgaat,  zal  ons  hier  den  weg  moeten  wijzen.  Wij  namen  hiervoor 
de  volgende  proeven;  de  pp.  waren  behalve  wijzelf,  3 medische 
studenten. 
Proef:  De  proefpersoon,  wordt  onderworpen  aan  een  regelmatige  reeks  van 
gehoorsprikkels  (gehoorsprikkels,  omdat  deze  wel  het  gemakkelijkst  worden  ge- 
rhythraiseerd),  die  elkaar  met  een  bepaalde  snelheid  opvolgen,  ongeveer  1 tot  2 
prikkels  per  secunde,  vlugger  of  langzamer,  naarmate  de  proefpersoon  er  het  dui- 
delijkst een  bepaald  rhythme  in  hoort.  Hij  heeft  de  opdracht  te  letten  op  wat  hij 
hoort,  en  nauwkeurig  weer  te  geven,  wal  hij  waarneemt  door  met  de  tikjes,  die 
hij  hoort,  zachtjes  mee  te  tikken.  Dit  meetikken  doet  hij  met  een  koperen  staafje 
op  een  koperen  onderlaag.  Zoodra  het  staafje  de  onderlaag  aanraakt,  wordt  een 
electrische  stroom,  die  een  electromagneelje  aantrekt,  gesloten.  Wanneer  het 
staafje  weer  opgetild  wordt,  is  de  stroom  verbroken,  de  electromagneet  keert  in 
zijn  oorspronkelijken  stand  terug.  Aan  den  electromagneet  is  een  met  inkt  bevoch- 
tigd wijzertje  aangebracht,  dat  de  op-  en  neergaande  beweging  van  den  magneet 
nauwkeurig  op  een  ronddraaiende  kimograaf  opschrijft.  In  de  verkregen  curve  is 
