515 
1.  De  subjectief  geaccentueerde  prikkel  wordt  sneller  waargenomen. 
2.  ,,  ,,  ,,  ,,  ,,  intensiever 
3.  ,,  ,,  ,,  ,,  ,,  langer 
Deze  drie  kenmerken  zijn  psjtdiologiscli  goed  begrijpelijk  en  wij 
kunnen  ze  verklaren  door  aan  te  nemen,  dat  op  den  éénen  pi-ikkel 
telkens  meer  dan  op  den  anderen  de  aandacht  was  gericht.  Wij 
weten  immers,  dat  onze  waarnemingen  sneller  tot  stand  kotnen, 
intensiever  zijn  en  bovendien  langer  nawerken,  naarmate  de  opmerk- 
zaandieid  er  meer  op  is  geconcenti-eerd. 
Dit  is,  naar  wij  meenen,  het  wezen  van  de  ,,snbjectieve  rlijtlimi- 
seering”:  zij  bestaat  hierin;  dat  op  den  éénen  prikkel  meer  dan  op 
den  anderen  de  opnierkzaamheid  loordt  gericht. 
Enkele  punten  vragen  nog  nadere  opheldering.  In  de  eei'sle  plaats, 
de  z.  g.  „Innerliche  Ziisanwienfassuiuf’,  het  samenvatten  van  de 
indrnkken  tot  groepen,  die  gewooidijk  met  den  subjectief  geaccen- 
tueerden  prikkel  aanvangen.  Dit  is  tevens  een  tijdelijke  samenvatting, 
nml.  zóó,  dat  de  onderdeelen  van  de  groef»  sneller  op  elkaar  schijnen 
te  volgen,  terwijl  telkens  tnsschen  twee  groepeti  een  langere  pauze 
ligt  (Meumann  (2)).  Ons  lijkt  deze  samenvatting  alleen  van  secnndairen 
aard  en  het  gevolg  van  het  feit,  dat  de  subjectief  geaccentueerde 
pi'ikkel  langer  nawerkt.  Hierdoor  is  de  pauze  tnsschen  het  einde 
van  den  geaccentneerden  en  het  begin  van  den  niet  geaccentneerden 
prikkel  korter  dan  omgekeerd.  Zoo  is  het  ook  d indelijk,  dat  men 
bijna  altijd  rhythmiseert  in  den  zin  van  een  dalend  rhj tinne,  de 
kortere  panze  komt  dan  in  de  groep,  of  liever  door  de  korte  pauze 
schijnt  het  ons,  of  de  twee  [irikkels  waartusschen  zij  ligt,  bij  elkaar 
hoorei!  ; omgekeerd  veroorzaakt  de  lange  pauze  de  scheiding  tnsschen 
twee  groepen.  Een  andere  vraag,  die  zich  voordoet,  betreft  de 
van  de  subjectieve  rhi/thniiseenng  : waari'nn  richten  wij  de  opmerk- 
zaamheid op  den  eenen  prikkel  meer  dan  op  den  anderen  en  waarom 
is  deze  wisseling  regelmatig? 
Ons  vermogen,  indrukken  uit  de  buitenwereld  op  te  nemen,  is 
beperkt.  Van  een  groot  aantal  prikkels,  welke  gelijktijdig  o|>  ons 
inwerken,  kunnen  wij  slechts  een  deel  waarnemen.  Enkele  bereiken 
een  hoogen  bewustzijnsgraad,  andere  worden  op  den  achtergrond 
gedrongen.  Als  de  prikkels  zwak  zijn  en  slechts  korten  tijd  in  wer- 
ken, behoeft  de  quantiteit  niet  groot  te  zijn  om  selectie  te  doen 
plaats  vinden. 
Proef:  twee,  drie  of  meer  volkomen  aan  elkaar  gelijke  streepjes  of  punten 
worden  gedurende  zeer  korten  tijd  getoond.  Wanneer  de  streepjes  of  punten  niet 
zeer  duidelijk  zijn,  en  de  tijd  van  expositie  kort  genoeg,  nemen  we  slechts  enkele 
goed  waar,  de  andere  schijnen  ons  veel  zwakker,  of  we  zien  ze  in  het  geheel  niet. 
