540 
deze  ondei'zoekiiigen  zal  ik  op  deze  plaats  niet  ingaaii.  Dr.  Jkndrassik 
zal  ze  binnenkort  in  de  Biocheiniselie  Zeitschrift  beschrijven.  Hier 
is  het  voldoende  er  op  te  wijzen,  dat  dus  niet  slechts  bij  koudbloedige, 
maar  ook  bij  warmbloedige  dieren  bij  vagusprikkeling  van  liet  hart 
sloffen  geproduceerd  worden,  die  op  dezelfde  wijze  op  andere 
organen  invloed  uitoefenen,  alsof  daarvan  de  vagns  electrisch  werd 
geprikkeld.  Hier  was  de  darm  het  meest  geschikte  object  voor  de 
onderzoekingen. 
Verder  zij  hier  nog  gewezen  op  drie  merkwaardige  bevindingen. 
In  de  eerste  plaats,  dat  wanneei-  de  boezem  van  een  konijn,  nadat 
deze  in  stukjes  was  gesneden,  met  zoutoplossing  werd  geëxtraheerd, 
ook  het  extract  de  samenti’ekking  van  het  geïsoleerde  stuk  darm  aanzet. 
Deze  proef  ging  van  de  redeneering  uit,  dat  waarschijnlijk  nog 
vagusstoffen  voorhanden  waren,  die  gedurende  het  leven  in  den 
boezem  waren  gevormd.  In  de  tweede  plaats  bleek,  dat  wanneer 
men  atropine,  die  zooals  bekend  is  den  invloed  van  vagusprikkeling 
remt,  bij  het  genoemde  extract  voegde,  de  invloed  daarvan  op  de 
darmbeweging  uitbleef.  Ten  derde  werd  gevonden,  dat  extract  van 
de  kamerspier  geen  vagns-  maar  een  sympathicusetfect  op  de  darm- 
beweging uitoefent. 
De  hier  besproken  proeven  met  warmbloedige  dieren  werden  alle 
in  een  kamer  van  lichaamstemperatuur  uitgevoerd. 
Wanneer  wij  de  hoofdzaken  van  het  bovenbeschrevene  samen- 
vatten blijkt  dus,  dat  er  naast  de  twee  bekende  vormen  van 
samenwerking  tusschen  organen  nog  een  derde  bestaat.  Bij  de  oudst 
bekende  werken  organen  samen  door  bemiddeling  van  het  centrale 
zenuwstelsel;  de  reactie  pleegt  zeer  snel  te  verloopen.  Bij  de  tweede 
speelt  het  centrale  zenuwstelsel  geen  wezenlijke  rol,  ook  het  periphere 
niet  ; de  bemiddeling  van  de  samenwerking  heeft  plaats  door  den 
bloedsiroom.  Deze  transporteert  stoffen,  hormonen,  die  in  de  organen 
ontstaan  zijn  zonder  medewei'king  van  zenuwen.  Bij  den  derden 
nieuwen  vorm  worden  door  ze)mmprik]ieli)ig  stoffen  in  het  orgaan 
vrijgemaakt  en  door  den  bloedstroom  naar  andere  organen  getrans- 
porteerd.  Bij  den  tweeden  vorm  heeft  de  uitwerking  op  de  organen 
langzaam  plaats;  bij  den  derden,  de  humorale  overbrenging  van  zenuw- 
prikkels,  is  het  effect  noch  snel,  noch  langzaam,  de  snelheid  ligt 
tusschenbeide. 
Het  is  echter  zeer  waarschijnlijk  dat  tenslotte  de  drie  vormen 
in  hun  wezen  lot  één  vorm  kunnen  worden  teruggebracht.  Ik  zal 
hiero|)  niet  nadei'  ingaaii.  Ik  heb  reeds  in  een  vaii  mijn  Herter 
Ijectures  in  New-York  in  October  1922  daarover  gesproken. 
