570 
(zooals  die  gebruikt  wordt  bij  de  bepaling  der  liardlieid  van  water) 
hier  wellicht  goede  diensten  zon  knnneji  verrichten.  Hij  voerde 
een  aantal  proeven  met  citraten  en  gesubstitueerde  citraten  uit, 
maar  onze  proefnemingen  bleven  ongepubliceerd.  Ik  heb  dit  vraag- 
stuk thans  opnieuw  aangevat  en  een  aantal  nieuwe  bepalingen 
ter  aanvulling  en  tei'  controle  uitgevoerd.  De  residtaten  volgen 
hieronder. 
2.  Proefnemingen. 
De  onderzochte,  sterk  in  ionen  gesplitste,  Ca-oplossing  werd  als 
volgt  bei'eid.  Een  verzadigde  oplossing  van  CaSO^  (puriss.  proanal.) 
in  gedist.  watei'  wei'd  verdund  met  het  2,3  voudige  voluum  gedist. 
water.  In  een  nau winond-stopflesch  van  250  cM’  itdioud  werd  50 
cM’  dezer  vloeistof  afge[)ii)etteerd  en  tnet  50  cM®  gedistilleerd  water 
of  met  50  cM®  eener  waterige  oplossing  van  de  te  onderzoeken  stof 
gemengd.  Deze  100  ci\D  werden  in  dezelfde  stopflesch  volgens  Cl.akk 
getitieerd  (met  een  oplossing  van  zeep  in  alkohol  van  56  voluum- 
procenten)  '^).  Bij  de  titratie  ontstaat  in  de  tlesch  een  fijn  verdeeld 
preci|)itaat  van  calciumoleaat.  Het  eind[)unt  is  bereikt,  als  naast  dit 
preci|)ilaat  zooveel  alka.lioleaat  in  de  oplossing  blijft  bestaan,  dat  de 
oplossing  na  schudden  een  staan  blijvend  zeepschuim  vertoont.  Als 
eindpunt  werd  genomen  de  toestand,  waai'bij  na  6 — 8 maal  krach- 
tig omschudden  in  de  lengteas  van  de  tlesch  het  zeepschuim  als  een 
1 inM.  hooge,  1 a 2 niM.  breede  witte  ring  aan  deri  rand  van 
vloeistof  en  tlesch  optreedt  en  vijf  minuten  lang  blijft  bestaan.  Dit 
eind[)unt  is  vi  ij  scherf)  te  bepalen,  als  men  de  noodige  oefening  ver- 
kregen heeft;  als  men  vergelijkende  proeven  steeds  op  dezelfde  wijze 
uitvoert,  wijken  herhaalde  bepalingen  derzelfde  vloeistof  bij  een  hoe- 
veelheid titervioeistof  van  omstreeks  45  cM*  slechts  enkele  tiende 
cM®  van  het  gemiddelde  der  bepalingen  af.  Voor  onze  doeleinden  is 
deze  nauwkeurigheid  ruim  voldoende. 
Zonder  citraat  hebben  de  100  cM*  calciumsidfaat-oj)lossing  45  a 
47  cM*  titervioeistof  noodig  om  tot  dit  eindpunt  te  komen;  het 
totale  voluum  der  vloeistof  aan  het  einde  der  titratie  bedraagt  dus 
145  a 147  cjVP.  Heeft  de  vloeistof  tengevolge  der  citraat-toevoeging 
b Een  nadeel  dezer  methode  is,  dat  men  niet  met  w'ater  maar  met  56-voluum- 
procentigen  alkohol  titreert,  wat  het  milieu  verandert,  waarin  de  calcium-ionen 
opgelost  zijn.  Wanneer  men  echter  enkel  kleine  verschillen  meet,  m.a  w.  ongeveer 
even  veel  alkohol  toevoegt,  belet  dit  niet  ver^  elvjkbare  resultaten  te  krijgen 
h Voor  de  nauwkeurige  beschrijving  der  ÜUARK’sche  methode  verwijs  ik  naar 
Jahresherichte  f.  Chemie  1850,  p.  608;  naar  LüNGE.  Berl.  6e  dr.  dl.  II,  p.  232. 
